Tại hội thảo AIOC 2026, phiên chuyên đề về bán phần trước đã trình bày các chiến lược xử trí biến chứng phẫu thuật thủy tinh thể và các kỹ thuật tái tạo bán phần trước phức tạp. Các báo cáo tập trung vào việc quản lý rách bao sau (Posterior Capsular Rupture - PCR), kỹ thuật thay thế thủy tinh thể nhân tạo (Intraocular Lens - IOL) và xử trí các bệnh lý giác mạc phức tạp.
Quản lý rách bao sau trong phẫu thuật Phaco
Rách bao sau là một trong những biến chứng đáng ngại nhất trong phẫu thuật thủy tinh thể. Tỷ lệ PCR trong y văn dao động từ 2% đến 14%. Khi phát hiện PCR, phẫu thuật viên cần giữ bình tĩnh, bơm chất nhầy (viscoelastic) để duy trì tiền phòng trước khi rút dụng cụ. Việc đánh giá mức độ rách và hỗ trợ bao sau là bước then chốt. Nếu có thể, IOL ba mảnh (three-piece IOL) nên được đặt vào rãnh (sulcus) với kỹ thuật kẹp quang học ngược (reverse optic capture). Trong trường hợp rách nhỏ, có thể chuyển thành bao liên tục (posterior continuous capsulorhexis) để đặt IOL trong bao. Đối với đục thủy tinh thể cực sau, cần tránh thủy phân (hydrodissection) và ưu tiên thủy tách (hydrodelineation) cẩn thận, đồng thời hạ thấp các thông số máy Phaco.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ PCR | 2% - 14% |
| Cỡ mẫu nghiên cứu hồi cứu | 29 ca |
| Số ca đặt IOL thành công trong bao | 22 ca |
| Thời gian theo dõi | 1 năm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc chuyển đổi sang phẫu thuật ngoài bao (SICS) được tác giả nhấn mạnh là lựa chọn an toàn hơn khi gặp biến chứng trong lúc đang thực hiện Phaco.
Kỹ thuật thay thế IOL và vai trò của Femtosecond Laser
Việc thay thế IOL (IOL explantation) trong các trường hợp phức tạp đòi hỏi kỹ thuật tinh tế để tránh tổn thương cấu trúc mắt. Kỹ thuật "handshake" (bắt tay) được sử dụng để tháo rời các haptic của IOL một cách an toàn. Femtosecond laser (FLACS) đóng vai trò hỗ trợ đắc lực trong việc tạo bao trước chính xác và phân chia nhân, ngay cả trong các mắt đã đặt IOL trước đó. Cần lưu ý điều chỉnh các thông số laser để tránh nhầm lẫn giữa bề mặt IOL và bao thủy tinh thể tự nhiên. Việc sử dụng chất nhầy phân tán (dispersive OVD) giúp bảo vệ nội mô giác mạc trong suốt quá trình thao tác.
Quản lý bệnh lý giác mạc và tái tạo bán phần trước
Đối với các trường hợp loạn dưỡng nội mô hoặc bệnh lý giác mạc phức tạp (như bullous keratopathy), phẫu thuật ghép nội mô (DMAC/DSEK) là lựa chọn ưu tiên. Việc chuẩn bị tiền phẫu kỹ lưỡng, bao gồm đánh giá tình trạng mống mắt và tiền phòng, là bắt buộc. Trong quá trình phẫu thuật, việc loại bỏ hoàn toàn các mảnh màng Descemet còn sót lại ở bờ đồng tử là cần thiết để đảm bảo mảnh ghép trải phẳng. Sử dụng nhuộm Trypan blue giúp xác định chính xác mặt của mảnh ghép, tránh đặt ngược.
| Thông số kỹ thuật | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Đường kính mảnh ghép | 7 mm |
| Đường rạch giác mạc | 2.8 mm |
| Thời gian theo dõi sau ghép | 8 tuần |
| Thị lực sau 1 tuần | 20/60 |
Bình luận: Việc sử dụng Trypan blue để xác định mặt mảnh ghép là một mẹo lâm sàng hữu ích, đặc biệt trong các ca khó. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tư vấn trước phẫu thuật về tính chất phức tạp của ca bệnh.
Kỹ thuật needling cho bọng lọc thất bại
Needling bọng lọc là thủ thuật cứu vãn cho các trường hợp bọng lọc bị xơ hóa sau phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy). Thủ thuật này có thể thực hiện tại phòng khám với sự hỗ trợ của thuốc chống chuyển hóa như Mitomycin C (MMC). Nồng độ MMC khuyến cáo là 0.2 mg/ml, tiêm cách vị trí bọng lọc 6-8 mm. Cần theo dõi sát các biến chứng như xuất huyết tiền phòng, bong hắc mạc hoặc viêm nội nhãn.
- Luôn kiểm tra độ di động của kết mạc trước khi thực hiện needling.
- Sử dụng chất chống chuyển hóa để tăng tỷ lệ thành công lâu dài.
- Cần tư vấn kỹ cho bệnh nhân về nguy cơ biến chứng và khả năng cần phẫu thuật lại.
- Theo dõi nhãn áp và tình trạng bọng lọc định kỳ sau thủ thuật.
- Cân nhắc chuyển sang phẫu thuật lại nếu needling thất bại sau nhiều lần.
Tài liệu tham khảo:
Sharma RL, et al., 2026, AIOC 2026 Videos Anterior Segment III, All India Ophthalmological Society, Video ID: bJ-wKu3bbwc.