Quản lý biến chứng sau phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
26.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC 2026 (IC144) của Dr. Sumita Agarkar tập trung vào việc quản lý các biến chứng trong và sau phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em. Các biến chứng được phân loại thành biến chứng trong phẫu thuật, biến chứng hậu phẫu sớm và biến chứng muộn, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và kỹ năng xử trí linh hoạt từ phẫu thuật viên.

Biến chứng trong phẫu thuật

Các biến chứng trong phẫu thuật thường gặp bao gồm rách bao sau (Posterior Capsule - PC rent), rách bao sau mở rộng (PPC extension) và lệch thủy tinh thể nhân tạo (IOL dislocation) vào khoang dịch kính. Nguyên nhân chính thường do bao thủy tinh thể ở trẻ em rất đàn hồi. Để phòng ngừa, phẫu thuật viên nên sử dụng chất nhầy (Visco-OBD) loại nặng hoặc kết dính, thực hiện giảm áp lực thủy tinh thể (lens decompression) nếu thủy tinh thể quá căng. Khi xảy ra rách bao, việc sử dụng vạt bao (capsular flap) để hỗ trợ đặt IOL an toàn hơn là đặt vào rãnh (sulcus). Việc sử dụng kéo và kẹp vi phẫu (micro capsular forceps) giúp làm tròn các mép rách, giảm nguy cơ lan rộng. Đối với trường hợp IOL bị rơi vào khoang dịch kính, cần sử dụng kẹp giữ thủy tinh thể (lens holding forceps) qua đường rạch phụ để đưa IOL lên, tránh thao tác thô bạo qua đường rạch chính.

Biến chứng hậu phẫu sớm

Các biến chứng hậu phẫu sớm bao gồm hở vết mổ (wound leak), viêm, nhiễm trùng và tăng nhãn áp (IOP spikes). Viêm và nhiễm trùng thường gặp hơn ở trẻ nhỏ, trẻ có tiền sử chấn thương, viêm màng bồ đào hoặc nhiễm trùng TORCH (CMV, rubella). Tác giả khuyến cáo nên tiêm steroid sau phẫu thuật để kiểm soát viêm. Đối với nghi ngờ viêm nội nhãn (endophthalmitis), cần theo dõi sát trong 48-72 giờ đầu. Nếu có viêm dịch kính và mủ tiền phòng (hypopyon), cần thực hiện chọc hút dịch tiền phòng (AC tap) và cấy khuẩn ngay lập tức. Dữ liệu từ 10 bệnh nhân trong 20 năm cho thấy phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) sớm mang lại kết quả thị lực tốt hơn (thị lực 6/18 hoặc tốt hơn). Việc khâu kín vết mổ là bắt buộc để ngăn ngừa hở vết mổ.

Biến chứng muộn và Glaucoma

Biến chứng muộn bao gồm đục bao sau, lệch IOL và Glaucoma sau phẫu thuật. Glaucoma là biến chứng nguy hiểm, dễ bị bỏ sót và cần được kiểm tra nhãn áp định kỳ ít nhất mỗi năm một lần. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm dịch chuyển cận thị (myopic shift) nhanh và thay đổi đĩa thị. Trẻ phẫu thuật trong 8-9 tuần tuổi đầu đời và có kích thước mắt nhỏ là nhóm nguy cơ cao. Đối với lệch IOL, việc định vị lại (redialing) hoặc cố định haptic bằng kỹ thuật Yamane có thể được cân nhắc. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu viêm nội nhãn10 bệnh nhân, theo dõi 20 năm
Thời gian theo dõi nghi ngờ viêm nội nhãn48 đến 72 giờ
Kết quả thị lực sau cắt dịch kính sớm6/18 hoặc tốt hơn
Ngưỡng tuổi nguy cơ cao Glaucoma8 đến 9 tuần tuổi
Tần suất kiểm tra nhãn ápÍt nhất 1 lần mỗi năm
Bình luận: Các chiến lược xử trí biến chứng được tác giả trình bày dựa trên kinh nghiệm lâm sàng cá nhân và các series ca bệnh. Cần lưu ý rằng việc tiêm steroid dự phòng là kinh nghiệm cá nhân (anecdotal), chưa có bằng chứng y văn mạnh mẽ hỗ trợ. Việc chẩn đoán Glaucoma ở trẻ em sau phẫu thuật đục thủy tinh thể đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với chuyên gia Glaucoma do tính chất khó phát hiện sớm.
  • Luôn kiểm tra nhãn áp định kỳ cho mọi trẻ sau phẫu thuật đục thủy tinh thể.
  • Khâu kín vết mổ là bắt buộc để tránh các biến chứng hậu phẫu sớm.
  • Can thiệp cắt dịch kính sớm khi có dấu hiệu viêm dịch kính để bảo tồn thị lực.
  • Cảnh giác với các dấu hiệu Glaucoma như myopic shift và thay đổi đĩa thị ở trẻ nhỏ.
  • Giữ bình tĩnh và không thao tác thô bạo khi gặp biến chứng rách bao trong phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sumita Agarkar, 2026, Management of Complications After Cataract Surgeries in Paed, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: HI9xVn5PlEc.

Xem thêm