Vô kinh liên quan đến não úng thủy ở bệnh nhân nhi và thanh thiếu niên: Tổng quan phạm vi

Bs Ngô Hữu Thế
26.10.26
Last Updated

Nghiên cứu tổng quan phạm vi (scoping review) của Weyers và cộng sự (2026) đã tổng hợp 58 trường hợp vô kinh liên quan đến não úng thủy (hydrocephalus) để làm rõ đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán và kết quả điều trị. Não úng thủy là một nguyên nhân hiếm gặp nhưng có khả năng hồi phục của rối loạn gonadotropic, vô kinh và dậy thì muộn, với cơ chế chính được cho là do sự gián đoạn giải phóng GnRH (gonadotropin-releasing hormone) từ vùng dưới đồi do giãn não thất.

Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

Trong số 57 trường hợp có báo cáo loại vô kinh, 38 trường hợp (66,7%) là vô kinh nguyên phát và 19 trường hợp (33,3%) là vô kinh thứ phát. Độ tuổi trung vị khi khởi phát là 18 tuổi (IQR 17–22). Hẹp cống não (aqueductal stenosis) là nguyên nhân hàng đầu (30/53; 56,6%). Các trường hợp khác bao gồm khối u (13/53; 24,5%) và các nguyên nhân không do u (10/53; 18,9%) như dị dạng Chiari I, nang màng nhện và lao thần kinh. MRI là phương tiện chẩn đoán phổ biến nhất (28/35; 80,0%). Đánh giá nội tiết thường cho thấy tình trạng suy tuyến sinh dục do suy tuyến yên (hypogonadotropic hypogonadism), tuy nhiên tăng prolactin máu cũng được ghi nhận trong một số trường hợp, chủ yếu liên quan đến các khối u vùng tuyến yên.

Điều trị và kết quả hồi phục kinh nguyệt

Can thiệp phẫu thuật là phương pháp điều trị chính, bao gồm phẫu thuật nội soi mở thông sàn não thất ba (ETV) hoặc dẫn lưu não thất (VSD). Kết quả cho thấy 36/44 trường hợp (81,8%) có báo cáo kết quả đã hồi phục kinh nguyệt sau điều trị. Thời gian trung vị từ khi điều trị đến khi có kinh trở lại là 90 ngày (IQR 30–210). Mặc dù hồi phục nhanh chóng thường xảy ra, một số trường hợp ghi nhận sự chậm trễ kéo dài đến gần 5 năm. Sự khác biệt về thời gian hồi phục giữa các phương pháp phẫu thuật có thể bị ảnh hưởng bởi sai lệch lựa chọn (selection bias) do nguyên nhân bệnh lý nền.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tổng số ca nghiên cứu58 ca
Tỷ lệ vô kinh nguyên phát38/57 ca, 66,7%
Tỷ lệ vô kinh thứ phát19/57 ca, 33,3%
Hẹp cống não (nguyên nhân)30/53 ca, 56,6%
Tỷ lệ hồi phục kinh nguyệt36/44 ca, 81,8%
Thời gian trung vị đến khi có kinh90 ngày, IQR 30–210
Tỷ lệ hồi phục trong 30 ngày11/33 ca, 33,3%
Bình luận: Thông tin theo Weyers et al., 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tầm soát não úng thủy ở bệnh nhân vô kinh nguyên phát hoặc thứ phát không rõ nguyên nhân. Hạn chế của nghiên cứu là dữ liệu dựa trên các báo cáo ca bệnh đơn lẻ, dẫn đến sai lệch trong báo cáo và thiếu tính đồng nhất trong quy trình chẩn đoán. Cần lưu ý rằng sự hồi phục kinh nguyệt sau phẫu thuật không khẳng định chắc chắn mối quan hệ nhân quả, vì sự trưởng thành sinh lý song song có thể đóng vai trò nhất định.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Bệnh nhân não úng thủy thường có các biến chứng thị giác do tăng áp lực nội sọ. Việc thăm khám nhãn khoa định kỳ, bao gồm soi đáy mắt (fundoscopy), là cần thiết để phát hiện sớm các tổn thương thần kinh thị giác, ngay cả khi bệnh nhân không có triệu chứng thần kinh điển hình.
  • Cân nhắc MRI não có tiêm thuốc đối quang từ ở bệnh nhân vô kinh có suy tuyến sinh dục do suy tuyến yên không rõ nguyên nhân.
  • Phối hợp đa chuyên khoa (nội tiết, phụ khoa, ngoại thần kinh, nhãn khoa) để quản lý bệnh nhân.
  • Tư vấn tránh thai trước phẫu thuật cho bệnh nhân sau tuổi dậy thì vì kinh nguyệt có thể hồi phục nhanh chóng sau khi giải áp não thất.
  • Theo dõi sát sự phát triển của trẻ và đánh giá tuổi xương để phân biệt giữa dậy thì muộn do thể tạng và do bệnh lý.
  • Thực hiện theo dõi dài hạn về nội tiết và sinh sản sau khi đã giải quyết tình trạng não úng thủy.

Tài liệu tham khảo:

Weyers B, Michiels L, Tack L, Vandersteene J, Masschaele T, Coryn N, Merckx M, Hamerlynck T, 2026, Hydrocephalus-related amenorrhoea: A scoping review, European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology, 327, 115486, DOI: 10.1016/j.ejogrb.2026.115486

Xem thêm