Quản lý bong hắc mạc (Choroidal Detachment) trong thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 (IC92), Dr. Sangeet Mittal đã trình bày các kỹ thuật và chiến lược quản lý bong hắc mạc (choroidal detachment), một nguyên nhân quan trọng gây hạ nhãn áp (chronic hypotony) kéo dài. Bong hắc mạc xảy ra khi không gian thượng hắc mạc (suprachoroidal space) - vốn là một khoang ảo - đột ngột trở thành khoang thực do sự thay đổi áp lực nội nhãn.

Phân loại và Chẩn đoán hình ảnh

Bong hắc mạc được phân loại thành hai nhóm chính dựa trên cơ chế bệnh sinh: bong hắc mạc thanh dịch (serous choroidal detachment) do hạ nhãn áp thúc đẩy sự thoát dịch từ mạch máu hắc mạc (thường gặp sau phẫu thuật, chấn thương hoặc viêm) và bong hắc mạc xuất huyết (hemorrhagic choroidal detachment) do vỡ mạch máu hắc mạc (tự phát, sau phẫu thuật, chấn thương hoặc hội chứng tràn dịch màng bồ đào - uveal effusion syndrome). Siêu âm B-scan là công cụ chẩn đoán thiết yếu để phân biệt hai loại này. Bong hắc mạc thanh dịch biểu hiện dưới dạng các echo hình vòm (dome-shaped echoes) nhẵn, không kết nối với thần kinh thị giác, không có chuyển động sau (after movements) và độ phản xạ nội tại thấp. Ngược lại, bong hắc mạc xuất huyết có độ phản xạ nội tại rất cao.

Chiến lược quản lý và Can thiệp phẫu thuật

Quy trình quản lý tuân theo nguyên tắc kiểm soát nhãn áp (IOP) trước tiên. Đối với bong hắc mạc thanh dịch nhỏ, không chạm (non-kissing), có thể điều trị bảo tồn bằng steroid và thuốc liệt điều tiết (cycloplegics). Phẫu thuật chỉ được cân nhắc là lựa chọn cuối cùng khi bong hắc mạc ở dạng chạm (kissing), không đáp ứng điều trị hoặc đe dọa thị lực. Trong trường hợp bong hắc mạc xuất huyết, cần trì hoãn dẫn lưu từ 2 đến 3 tuần cho đến khi máu hóa lỏng (liquefaction) nếu mắt ổn định. Dr. Mittal giới thiệu kỹ thuật kiểm tra vị trí cannula bằng endoilluminator: nếu xuất hiện phản xạ đỏ hắc mạc (choroidal red reflex), cannula đang ở sai vị trí; nếu xuất hiện phản xạ trắng (white reflex), cannula đã nằm đúng không gian thượng hắc mạc. Luôn phải đặt cannula truyền dịch (infusion cannula) trước khi thực hiện dẫn lưu để tránh hạ nhãn áp đột ngột gây xuất huyết nội nhãn (hyphema).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian trì hoãn dẫn lưu xuất huyết2 đến 3 tuần
Dụng cụ dẫn lưuKim 26 gauge hoặc ống thông IV 26 gauge
Thời gian theo dõi bảo tồn3 đến 4 tuần
Tỷ lệ cần phẫu thuậtRất hiếm
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa thời điểm can thiệp dựa trên sự tiến triển của bệnh lý hoàng điểm do hạ nhãn áp (hypotonic maculopathy). Một điểm lưu ý quan trọng là việc vận động nhẹ nhàng cho bệnh nhân sau phẫu thuật lọc (trabeculectomy) có thể hỗ trợ quá trình hồi phục, tuy nhiên cần thận trọng với các trường hợp có nguy cơ xuất huyết cao.
  • Luôn kiểm soát nguyên nhân gây hạ nhãn áp trước khi can thiệp trực tiếp vào bong hắc mạc.
  • Sử dụng B-scan để hướng dẫn vị trí và thời điểm dẫn lưu chính xác.
  • Luôn duy trì áp lực nội nhãn bằng cannula truyền dịch trước khi mở khoang thượng hắc mạc.
  • Cân nhắc can thiệp sớm nếu xuất hiện dấu hiệu của bệnh lý hoàng điểm do hạ nhãn áp.
  • Sử dụng kỹ thuật dẫn lưu qua kết mạc (transconjunctival) với ống thông IV để giảm sang chấn.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sangeet Mittal, 2026, Managing Choroidal Detachments, AIOC2026 IC92, aioseditorproceedings, Video ID: PVIn70PHS3Y.

Xem thêm