Tại hội thảo AIOC2026, báo cáo IC567 của Dr. Tinku Bali đã trình bày các chiến lược quản lý màng trước võng mạc (Epiretinal Membrane - ERM) dựa trên phân loại OCT và kỹ thuật phẫu thuật cắt dịch kính (pars plana vitrectomy). Việc quyết định can thiệp phẫu thuật hiện nay không còn phụ thuộc cứng nhắc vào ngưỡng thị lực như trước đây (từng lấy mốc 6/18-6/24), mà dựa trên sự hài lòng của bệnh nhân với thị lực hiện tại, triệu chứng biến dạng hình ảnh (metamorphopsia) và các thay đổi cấu trúc võng mạc trên OCT.
Phân loại và chỉ định phẫu thuật
Phân loại ERM dựa trên OCT là công cụ quan trọng để tiên lượng và lập kế hoạch phẫu thuật. Giai đoạn 1: hố trung tâm (foveal pit) còn nguyên vẹn, màng mỏng. Giai đoạn 2: mất đường viền hố trung tâm nhưng các lớp võng mạc vẫn được định nghĩa rõ. Giai đoạn 3: mất hố trung tâm, xuất hiện lớp võng mạc lạc chỗ (ectopic inner foveal layer) từ lớp rối trong và màng nhân trong. Giai đoạn 4: mất hố trung tâm, các lớp võng mạc bị gián đoạn hoàn toàn và có sự hiện diện của lớp Eiffel. Thông thường, bệnh nhân ở giai đoạn 1 và 2 có thể được theo dõi, trong khi giai đoạn 3 và 4 thường được chỉ định phẫu thuật do thị lực kém và triệu chứng nặng.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc theo dõi quá lâu (ví dụ 3 năm) có thể dẫn đến tình trạng mạn tính, làm giảm khả năng phục hồi thị lực sau phẫu thuật dù cấu trúc giải phẫu có thể cải thiện.
Các yếu tố tiên lượng
Các yếu tố tiên lượng quan trọng bao gồm thị lực trước phẫu thuật, thời gian xuất hiện triệu chứng, độ dày trung tâm võng mạc, tình trạng lớp ellipsoid, sự hiện diện của lớp võng mạc lạc chỗ và độ dày các lớp trong. Bệnh nhân cần được tư vấn rằng sự cải thiện thị lực và cấu trúc võng mạc diễn ra rất chậm, có thể mất vài tháng đến một năm để đường viền võng mạc phục hồi. Trong các trường hợp nặng, các nang nhỏ ở lớp trong có thể tồn tại dai dẳng và không đáp ứng với steroid nội nhãn.
Kỹ thuật phẫu thuật và nhuộm màng
Phẫu thuật tiêu chuẩn bao gồm cắt dịch kính, gây bong dịch kính sau (PVD) và nhuộm màng. Brilliant blue (Occuplue plus) được dùng để nhuộm màng ngăn trong (ILM), trong khi Trypan blue (nồng độ 0.15%) thường được dùng cho ERM. Kỹ thuật "pinch and peel" là phổ biến nhất, trong đó phẫu thuật viên dùng kẹp để kẹp màng, tách nhẹ nhàng theo chiều ngang rồi nâng lên. Cần tránh kéo mạnh qua vùng hố trung tâm để giảm nguy cơ tạo lỗ hoàng điểm. Trong trường hợp màng bám chặt, có thể thực hiện bóc ILM ở vùng xa trước để tạo mặt phẳng tách màng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Nồng độ Trypan blue | 0.15% |
| Kỹ thuật bóc tách | Pinch and peel |
| Thời gian phục hồi thị lực | 6 đến 12 tháng |
| Chỉ định ILM peeling | Các trường hợp có nhiều nếp gấp võng mạc (stria) hoặc nguy cơ tái phát cao (diabetic, uveitic) |
- Ưu tiên bóc tách màng từ vùng rìa hoặc vùng có khoảng hở giữa màng và võng mạc.
- Sử dụng kỹ thuật nhuộm âm tính (negative staining) với Brilliant blue nếu màng không bắt màu.
- Trong trường hợp màng bám chặt vào các chốt mạch máu (vascular pegs), nên dùng cutter để cắt sát võng mạc thay vì dùng kẹp kéo.
- Đối với các trường hợp PVR (Proliferative Vitreoretinopathy) có cấu trúc phễu đóng, cần bóc màng tại vùng đĩa thị trước để giải phóng võng mạc.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về tính chất chậm hồi phục của thị lực sau phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
Tinku Bali, 2026, Management of Epimacular Membranes, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: G2USsPFkoZ8.