Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (mã số IC285) của Dr. Col Madhu Bhaduria đã hệ thống hóa các lựa chọn điều trị nội khoa trong Glaucoma, nhấn mạnh vào việc cá thể hóa phác đồ dựa trên cơ chế tác dụng và hồ sơ an toàn của từng nhóm thuốc. Mục tiêu cốt lõi của quản lý Glaucoma là bảo tồn chức năng thị giác, từ đó gián tiếp bảo vệ cấu trúc thần kinh thị giác, với lưu ý quan trọng rằng khoảng 30-40% bệnh nhân được chẩn đoán cần được đánh giá lại để tránh điều trị quá mức (undiagnose) không cần thiết.
Các nhóm thuốc điều trị Glaucoma
Hiện nay, kho vũ khí điều trị (armamentarium) bao gồm nhiều nhóm thuốc với cơ chế tác động khác nhau lên dòng chảy thủy dịch. Các thuốc tương tự Prostaglandin (PGA) hiện được coi là lựa chọn hàng đầu nhờ hiệu quả hạ nhãn áp (IOP) mạnh mẽ (giảm 25-35%) và liều dùng một lần mỗi ngày (OD dosing) giúp cải thiện tuân thủ điều trị. Tuy nhiên, cần thận trọng với các tác dụng phụ như tăng sắc tố mống mắt, thay đổi sắc tố da, kích thích mọc lông mi và nguy cơ tái hoạt Herpes Simplex Virus (HSV) hoặc gây viêm màng bồ đào (uveitis). Đối với bệnh nhân có nguy cơ viêm màng bồ đào, việc thực hiện cắt mống mắt ngoại vi (PI) cần được che chắn bằng dexamethasone trong 2-3 ngày trước thủ thuật.
Beta-blockers và Alpha-2 agonists
Beta-blockers vẫn là nhóm thuốc hiệu quả trong việc giảm sản xuất thủy dịch (20-25%) với thời gian tác dụng kéo dài 12-24 giờ. Mặc dù có các báo cáo về tác dụng phụ toàn thân, đặc biệt là nguy cơ gây tử vong ở bệnh nhân hen suyễn hoặc rối loạn nhịp tim (bradyarrhythmias), đây vẫn là nhóm thuốc quan trọng. Betaxolol, dù được coi là chọn lọc hơn, có hiệu quả lâm sàng thấp hơn và vẫn cần thận trọng ở bệnh nhân COPD. Alpha-2 agonists như brimonidine không chỉ giảm sản xuất thủy dịch mà còn tăng dòng chảy qua đường củng mạc, đồng thời giúp giảm sung huyết kết mạc. Cần lưu ý chống chỉ định tuyệt đối ở trẻ em dưới 2 tuổi do nguy cơ ngưng thở (apnea) và thận trọng ở trẻ dưới 15 tuổi.
Ức chế Carbonic Anhydrase và các nhóm khác
Các thuốc ức chế Carbonic Anhydrase (CAI) là cứu cánh trong các trường hợp Glaucoma cấp tính. Các dạng dùng tại chỗ như dorzolamide (dạng lỏng) và brinzolamide (dạng hỗn dịch, cần lắc kỹ trước khi dùng) thường được sử dụng trong các phối hợp cố định. Đối với các thuốc tăng áp lực thẩm thấu (hyperosmotics), mannitol được ưu tiên cho bệnh nhân đái tháo đường vì không bị chuyển hóa, trong khi glycerol nên tránh do làm tăng đường huyết. Pilocarpine, một thuốc cổ điển, hiện đang được sử dụng trở lại với nồng độ 1-2% cho cả Glaucoma góc mở và góc đóng, đặc biệt hiệu quả trong các trường hợp giả giả (pseudo-fake) và giả Glaucoma.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Giảm IOP với PGA | 25-35% |
| Giảm sản xuất thủy dịch (Beta-blockers) | 20-25% |
| Thời gian tác dụng (Beta-blockers) | 12-24 giờ |
| Chống chỉ định Brimonidine | Trẻ em dưới 2 tuổi (100%) |
| Nồng độ Pilocarpine sử dụng | 1-2% |
Bình luận: Thông tin theo [AIOC2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc tránh phối hợp các thuốc có cùng cơ chế (ví dụ: không dùng chung latanoprost và bimatoprost) để tối ưu hóa hiệu quả. Một điểm cần lưu ý là cảnh báo về tác dụng phụ toàn thân của beta-blockers cần được kiểm tra kỹ qua tiền sử bệnh lý tim mạch và hô hấp của bệnh nhân trước khi kê đơn.
- Luôn kiểm tra tiền sử hen suyễn và nhịp tim trước khi chỉ định beta-blockers.
- Cá thể hóa phác đồ, tránh phối hợp các thuốc có cùng cơ chế tác động (competitive drugs).
- Thận trọng tuyệt đối với brimonidine ở trẻ em, đặc biệt dưới 2 tuổi.
- Lắc kỹ các thuốc dạng hỗn dịch như brinzolamide trước khi nhỏ mắt.
- Tư vấn kỹ về tác dụng phụ tại chỗ (sung huyết, thay đổi lông mi) để tăng tuân thủ điều trị.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Col Madhu Bhaduria, 2026, AIOC2026 IC285 Introduction and Current Armamentarium, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: Nu5MfczYHeM.