Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Vivekanandan V.R. đã trình bày các chiến lược quản lý đồng tử nhỏ trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá tiền phẫu và lựa chọn kỹ thuật phù hợp để tránh biến chứng. Đồng tử nhỏ gây hạn chế tầm nhìn (limited visualization), làm tăng nguy cơ sót vỏ hoặc nhân thủy tinh thể, đồng thời có thể dẫn đến rách bao hoặc các biến chứng trong quá trình phacoemulsification.
Đánh giá tiền phẫu và quản lý ban đầu
Việc đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng là bước tiên quyết, bao gồm khai thác bệnh sử y khoa (đặc biệt là sử dụng tamsulosin) và ghi nhận tình trạng giả bong bao (pseudoexfoliation). Trong quản lý ban đầu, không nên sử dụng ngay thiết bị giãn đồng tử. Thay vào đó, phẫu thuật viên nên bắt đầu bằng việc tiêm adrenaline nội nhãn (intracameral adrenaline) và thực hiện viscomydriasis. Nếu các biện pháp này không hiệu quả, các can thiệp phẫu thuật như cắt cơ vòng đồng tử vi phẫu (micro sphincterotomy - MST), tạo hình đồng tử bằng kéo giãn (stretch pupilloplasty), cắt màng (membranectomy), sử dụng móc mống mắt (iris hooks) hoặc các thiết bị giãn đồng tử sẽ được cân nhắc.
Kỹ thuật tạo hình đồng tử
MST cần được thực hiện với các vết cắt hướng tâm (radial) và nhỏ, chỉ nên tăng kích thước đồng tử thêm 1 mm. Kỹ thuật này không được khuyến cáo trong phacoemulsification vì nguy cơ tạo ra các mảnh mống mắt (tags) có thể bị hút vào đầu dò phaco. Đối với tạo hình đồng tử bằng kéo giãn (stretch pupilloplasty), chỉ thực hiện trên mống mắt xơ hóa (fibrotic iris), không thực hiện trên mống mắt mềm (floppy iris) vì có thể làm trầm trọng thêm tình trạng sa mống mắt. Luôn thực hiện qua đường rạch phụ (paracentesis) với một dụng cụ để định vị mống mắt trước khi đưa dụng cụ thứ hai vào để tránh mất chất nhầy (viscoelastic) và tổn thương nội mô giác mạc (Descemet's membrane).
Sử dụng móc mống mắt và thiết bị giãn đồng tử
Móc mống mắt (iris hooks) là công cụ thiết yếu, đặc biệt trong các trường hợp đồng tử nhỏ hoặc có biến chứng như rách bao sau. Khi đặt móc, cần lưu ý vị trí đường rạch: ở bệnh nhân cận thị, đường rạch nên ở củng mạc để tránh tình trạng mống mắt bị kéo lên tạo thành hình lều (tenting), gây che khuất tầm nhìn. Đối với các thiết bị giãn đồng tử như iNovation ring, cần lưu ý 90% thiết bị nằm dưới mống mắt. Thiết bị này cho phép quan sát xích đạo (equator) 360 độ. Cần thận trọng để tránh kẹt thiết bị vào mép bao (capsulorhexis) gây rách bao.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tăng kích thước đồng tử (MST) | 1 mm |
| Độ dày thiết bị iNovation | 450 microns |
| Đường kính trong thiết bị iNovation | 6.3 mm |
| Thời gian đặt móc mống mắt | 1 phút |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không nên cố chấp thực hiện các kỹ thuật kéo giãn trên mống mắt mềm (floppy iris) để tránh biến chứng iridodialysis. Việc sử dụng móc mống mắt hoặc thiết bị giãn đồng tử được coi là tiêu chuẩn an toàn hơn khi các biện pháp nội nhãn ban đầu thất bại.
- Luôn đánh giá kỹ tiền sử dùng thuốc (tamsulosin) và tình trạng giả bong bao trước phẫu thuật.
- Không thực hiện stretch pupilloplasty trên mống mắt mềm (floppy iris) để tránh sa mống mắt và iridodialysis.
- Sử dụng móc mống mắt (iris hooks) hoặc thiết bị giãn đồng tử khi gặp đồng tử nhỏ hoặc rách bao sau để đảm bảo tầm nhìn.
- Khi đặt móc mống mắt, đảm bảo đường rạch song song với mặt phẳng mống mắt để tránh hiện tượng tenting.
- Luôn kiểm tra kỹ sự tách biệt giữa mống mắt và bao thủy tinh thể trước khi đặt thiết bị giãn đồng tử để tránh rách bao.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Vivekanandan V.R., 2026, Management of small pupil in cataract surgery, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: BnCbGLU4J4w.