Trong bài giảng AIOC2026 IC289, Dr. Virendra Agrawal đã thảo luận về việc quản lý phẫu thuật tật khúc xạ ở trẻ em, nhấn mạnh rằng đây không phải là lựa chọn ưu tiên trong thực hành lâm sàng hiện nay. Phẫu thuật chỉ nên được xem xét như một giải pháp cuối cùng khi các phương pháp bảo tồn thất bại, với yêu cầu khắt khe về tư vấn và hồ sơ pháp lý.
Vai trò của phẫu thuật khúc xạ ở trẻ em
Phẫu thuật khúc xạ (refractive surgery) ở trẻ em không phổ biến trên toàn thế giới. Mục tiêu chính của việc điều trị tật khúc xạ ở trẻ là ngăn ngừa nhược thị (amblyopia) và duy trì thị giác hai mắt (binocular vision). Các lựa chọn điều trị đầu tay luôn là kính gọng, tiếp theo là kính áp tròng nếu kính gọng không đáp ứng được nhu cầu duy trì thị giác hai mắt. Phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong các trường hợp rất hiếm hoi, đặc biệt là khi trẻ có các bệnh lý như bại não (cerebral palsy) hoặc hội chứng Down, nơi việc tuân thủ điều trị bằng kính hoặc liệu pháp che mắt (occlusion therapy) gặp trở ngại lớn.
Các lựa chọn phẫu thuật và rủi ro
Các phương pháp phẫu thuật bao gồm LASIK, cắt bỏ bề mặt (surface ablation), SMILE, ICL và thay thủy tinh thể khúc xạ (refractive lens exchange). Trong đó, thay thủy tinh thể khúc xạ được khuyến cáo không bao giờ nên thực hiện trên trẻ em. Đối với cắt bỏ bề mặt, ưu điểm là không tạo vạt (flap), tuy nhiên, quá trình lành thương không kiểm soát được có thể dẫn đến sẹo giác mạc (haze) và giảm chất lượng thị giác. Một rủi ro nghiêm trọng khác là giãn lồi giác mạc (ectasia). Do không có nghiên cứu dự đoán chính xác trẻ nào sẽ tiến triển thành ectasia, việc can thiệp phẫu thuật trên giác mạc trẻ em tiềm ẩn nguy cơ gây ra các vấn đề thị giác vĩnh viễn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ tuổi tối thiểu khuyến cáo | 20 tuổi |
| Lựa chọn điều trị đầu tay | Kính gọng |
| Rủi ro phẫu thuật chính | Giãn lồi giác mạc (ectasia) |
| Ảnh hưởng của xoay toric | 30% mất độ loạn thị (toricity) |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh sự thận trọng cực độ đối với phẫu thuật khúc xạ ở trẻ em. Suy luận lâm sàng từ bài giảng cho thấy sự lo ngại về tính ổn định của giác mạc đang phát triển và các vấn đề pháp lý khi bệnh nhân trưởng thành có thể kiện ngược lại bác sĩ. Hạn chế của bài giảng là thiếu các số liệu cụ thể về tỷ lệ biến chứng hoặc kết quả thị lực sau phẫu thuật, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cá nhân của diễn giả.
Yêu cầu về tư vấn và pháp lý
Việc tư vấn (counseling) phải tách biệt hoàn toàn với việc bán hàng (selling). Bác sĩ cần dành thời gian giải thích rõ ràng cho phụ huynh về các rủi ro, bao gồm cả nguy cơ ectasia và các biến chứng tiềm ẩn khác. Cần lưu ý rằng sự đồng ý (consent) từ phụ huynh không đảm bảo miễn trừ trách nhiệm pháp lý khi trẻ trưởng thành. Do đó, việc lưu trữ hồ sơ chi tiết, bao gồm cả các thông số như độ dày giác mạc, bản đồ địa hình giác mạc (topography) và Pentacam, là bắt buộc để bảo vệ bác sĩ trước các khiếu kiện trong tương lai.
- Ưu tiên tối đa kính gọng và kính áp tròng trước khi nghĩ đến phẫu thuật.
- Thực hiện tư vấn kỹ lưỡng, tách biệt với mục đích thương mại.
- Lưu trữ hồ sơ pháp lý chi tiết về rủi ro ectasia và các biến chứng tiềm ẩn.
- Theo dõi sát sao sau phẫu thuật để phát hiện sớm nhược thị tái phát.
- Cân nhắc kỹ các yếu tố như xoay trục (cyclotorsion) khi phẫu thuật loạn thị ở trẻ em.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Virendra Agrawal, 2026, Surgical Management of Refractive Errors, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: sDEcbQdSzyg