Quản lý phẫu thuật đục thủy tinh thể trên mắt đồng tử nhỏ và hội chứng mống mắt lỏng lẻo

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 IC14, các chuyên gia đã thảo luận về chiến lược quản lý phẫu thuật đục thủy tinh thể trên mắt có đồng tử nhỏ và hội chứng mống mắt lỏng lẻo (Intraoperative Floppy Iris Syndrome - IFIS). Việc chuẩn bị trước phẫu thuật bao gồm đánh giá thị lực, tình trạng phân đoạn trước và sau, cùng các thăm dò hỗ trợ như OCT và B-scan là bắt buộc để lập kế hoạch điều trị hiệu quả.

Quản lý viêm trước phẫu thuật

Kiểm soát viêm là yếu tố then chốt, cần đạt được sự ổn định tuyệt đối trong ít nhất 3 tháng trước khi can thiệp. Các phương pháp bao gồm sử dụng steroid tại chỗ, toàn thân hoặc quanh nhãn cầu. Trong một số trường hợp như viêm màng bồ đào do virus, thuốc kháng virus có thể cần thiết trong giai đoạn trước và sau phẫu thuật. Sự phối hợp đa chuyên khoa với bác sĩ thấp khớp và bác sĩ nội khoa là cần thiết do tính chất đa hệ thống của các bệnh lý liên quan.

Kỹ thuật phẫu thuật trên đồng tử nhỏ

Trong các trường hợp đồng tử nhỏ, cần tối thiểu hóa thao tác trên mống mắt và giảm thiểu chảy máu. Phẫu thuật viên cần chuẩn bị sẵn sàng các thiết bị mở rộng đồng tử, thiết bị ổn định bao và vitrectomy. Đối với các trường hợp dính mống mắt, việc loại bỏ màng viêm quanh đồng tử bằng dialer là bước đầu tiên. Sphincterolysis (cắt cơ vòng) có thể được thực hiện bằng cách tạo nhiều vết rạch nhỏ ở bờ đồng tử để đạt được độ giãn nở ổn định, mặc dù phương pháp này có thể gây viêm nhiều hơn so với việc sử dụng các thiết bị mở rộng đồng tử chuyên dụng.

Quản lý hội chứng mống mắt lỏng lẻo (IFIS)

IFIS là một vấn đề về động lực học chất lỏng (fluidics) và sự ổn định, được đặc trưng bởi ba dấu hiệu: mống mắt phồng lên do dòng chảy, sa mống mắt qua vết mổ và co đồng tử tiến triển trong quá trình phẫu thuật. Các yếu tố nguy cơ bao gồm sử dụng thuốc chẹn alpha-1 (như tamsulosin), tiền sử phẫu thuật tuyến tiền liệt, đồng tử giãn kém và tiền phòng nông. Chiến lược quản lý bao gồm: dự đoán, ổn định môi trường phẫu thuật (giảm chiều cao chai dịch, vacuum và flow vừa phải) và hỗ trợ mống mắt bằng OVD (Ophthalmic Viscosurgical Device) phân tán hoặc phenylephrine nội nhãn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian kiểm soát viêmÍt nhất 3 tháng
Kích thước capsulorhexis5.5 đến 6 mm
Vacuum (Centurion)430
Flow rate (Centurion)34
Phaco power (trenching)0 đến 30
Phaco power (quadrant)30 đến 70
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng OVD có độ nhớt cao để tạo viscomydriasis và bảo vệ nội mô là một chiến lược hiệu quả trong IFIS. Hạn chế của việc không sử dụng thiết bị mở rộng đồng tử là nguy cơ cao gây tổn thương mống mắt và sa mống mắt, do đó việc chuyển sang sử dụng các thiết bị như vòng Omega hoặc iris hooks là cần thiết cho phẫu thuật viên mới.
  • Luôn ưu tiên sử dụng các thiết bị mở rộng đồng tử khi có thể để đảm bảo an toàn.
  • Thực hiện capsulorhexis dưới sự quan sát trực tiếp, có thể nghiêng nhãn cầu để hỗ trợ.
  • Sử dụng kỹ thuật phaco chia nhỏ nhân thành nhiều mảnh nhỏ để thao tác tại trung tâm, tránh thao tác ở vùng ngoại vi.
  • Luôn kiểm tra kỹ để loại bỏ hoàn toàn chất nhầy (visco) và mảnh vỏ còn sót lại sau phẫu thuật để giảm nguy cơ viêm.
  • Thiết lập mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với các chuyên khoa liên quan để quản lý bệnh lý nền.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC14 Busting the small pupil phobia, aioseditorproceedings, Video ID: LfNfSq8pky0.

Xem thêm