Quản lý tắc lệ đạo bẩm sinh (Congenital Dacryocystitis) ở trẻ em: Hướng dẫn thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, bài giảng IC238 của Dr. Jayanta Kumar Das đã trình bày các chiến lược quản lý thực tế cho tình trạng tắc lệ đạo bẩm sinh (Congenital Dacryocystitis) ở trẻ em. Tác giả nhấn mạnh việc phân biệt giữa các nguyên nhân gây chảy nước mắt (epiphora) ở trẻ sơ sinh và tầm quan trọng của kỹ thuật massage túi lệ đúng cách để đạt hiệu quả điều trị tối ưu.

Chẩn đoán và thời điểm can thiệp

Tác giả lưu ý rằng tình trạng chảy nước mắt ở trẻ dưới 2 tháng tuổi chưa chắc chắn là tắc lệ đạo bẩm sinh (NLDO - Nasolacrimal Duct Obstruction). Nguyên nhân có thể do nhiễm trùng chu sinh hoặc viêm kết mạc. Tuyến lệ chỉ bắt đầu hoạt động chức năng từ tháng thứ 2. Về mặt giải phẫu, sự thất bại trong quá trình thông thương van Hasner (valve of Hasner) chỉ xảy ra ở 30% trẻ sinh đủ tháng, và chỉ 2-4% trong số đó có biểu hiện tắc nghẽn triệu chứng sau 2 tháng tuổi. Việc can thiệp cần được cân nhắc kỹ lưỡng về thời điểm để đạt kết quả tốt nhất.

Chiến lược điều trị bảo tồn và kỹ thuật massage

Điều trị bảo tồn bằng massage túi lệ là phương pháp ưu tiên hàng đầu. Tác giả nhấn mạnh rằng thất bại trong điều trị thường do kỹ thuật massage không đúng cách. Kỹ thuật đúng yêu cầu phải chặn được cả hai tiểu quản (canaliculi) hoặc cả hai điểm lệ (puncta) bằng một ngón tay để tạo áp lực thủy tĩnh (hydrostatic pressure) đủ lớn lên túi lệ. Một cú nhấn đúng kỹ thuật có thể tạo ra âm thanh "pop" (pop sound), báo hiệu van Hasner đã thông. Tác giả khuyến cáo nên hướng dẫn kỹ cho phụ huynh và người chăm sóc, đồng thời kiểm tra vệ sinh móng tay của người thực hiện để tránh nhiễm trùng.

Can thiệp phẫu thuật: Thông lệ đạo (Probing)

Khi điều trị bảo tồn thất bại sau 3 tháng, hoặc trẻ trên 11-13 tháng tuổi, thủ thuật thông lệ đạo (probing) được chỉ định. Các trường hợp cần can thiệp sớm hơn bao gồm trẻ cần phẫu thuật nội nhãn, các đợt viêm túi lệ cấp tính tái phát, hoặc dacryocele sơ sinh. Thủ thuật nên được thực hiện dưới gây mê toàn thân (general anesthesia). Tác giả đặc biệt cảnh báo về việc sử dụng ketamine do nguy cơ co thắt thanh quản (laryngeal spasm) khó kiểm soát, khuyến nghị nên đặt nội khí quản để đảm bảo an toàn cho trẻ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tự khỏi (spontaneous resolution)96% trong 1-2 tháng, 90% trong 3 tháng
Tỷ lệ cần can thiệp phẫu thuật4-5%
Tỷ lệ thông thương van Hasner ở trẻ đủ tháng30%
Thời điểm vàng để thông lệ đạo11-13 tháng tuổi
Thời gian theo dõi sau thông lệ đạo4 tháng
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh vai trò của áp lực thủy tĩnh trong massage túi lệ, một kỹ thuật cổ điển từ Crigler (1923) nhưng thường bị bỏ qua do thực hiện sai kỹ thuật. Hạn chế của bài giảng là thiếu dữ liệu chi tiết về các biến chứng dài hạn của việc thông lệ đạo nhiều lần. Việc ưu tiên đặt nội khí quản thay vì chỉ dùng ketamine là một quan điểm thận trọng, cần thảo luận với bác sĩ gây mê tại cơ sở y tế.
  • Hướng dẫn phụ huynh kỹ thuật massage túi lệ tạo áp lực thủy tĩnh đúng cách là chìa khóa thành công.
  • Luôn kiểm tra vệ sinh móng tay của người chăm sóc để phòng ngừa nhiễm trùng thứ phát.
  • Ưu tiên gây mê toàn thân có đặt nội khí quản khi thực hiện thông lệ đạo để đảm bảo an toàn đường thở.
  • Chỉ định thông lệ đạo nên được cân nhắc sau 3 tháng điều trị bảo tồn thất bại hoặc khi trẻ đạt 11-13 tháng tuổi.
  • Sau thông lệ đạo, cần duy trì nhỏ thuốc kháng sinh tại chỗ và tiếp tục massage túi lệ trong 4-6 tháng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Jayanta Kumar Das, 2026, Managing Congenital Dacryocystitis, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: voioxS_XQao.

Xem thêm