Bài giảng tại AIOC2026 (năm 2026) về chủ đề xử trí đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong các trường hợp rách bao sau (Posterior Capsular Rupture - PCR) cung cấp các chiến lược lâm sàng cụ thể để quản lý biến chứng trong phẫu thuật Phacoemulsification. Khi đối mặt với rách bao sau, việc duy trì sự ổn định của tiền phòng bằng chất nhầy phân tán (dispersive visco-elastic) và kiểm soát áp lực thủy dịch là yếu tố then chốt để ngăn ngừa sa dịch kính và bảo tồn cấu trúc bao còn lại.
Chiến lược xử trí rách bao sau trong phẫu thuật
Trong các trường hợp rách bao sau, tác giả nhấn mạnh việc sử dụng chất nhầy phân tán để ổn định tiền phòng và ngăn chặn sự xáo trộn dịch kính (vitreous disturbance). Khi thực hiện hút vỏ, cần điều chỉnh hướng tưới (irrigation) về phía góc tiền phòng để tránh tạo áp lực trực tiếp lên vùng bao bị rách. Nếu phát hiện rách bao sau, việc chuyển đổi vết rách thành một bao liên tục (stable rexis) bằng kẹp nội nhãn là cần thiết để tạo điều kiện cho việc đặt IOL an toàn. Tác giả ưu tiên sử dụng IOL ba mảnh (three-piece IOL) đặt trong rãnh (sulcus) kết hợp với kỹ thuật kẹp quang học phía sau (posterior optic capture) để đảm bảo độ ổn định tối ưu cho thủy tinh thể.
Quản lý rách bao sau do chấn thương hoặc trong quá trình hydrodissection
Khi gặp rách bao sau do chấn thương từ dụng cụ hoặc trong quá trình hydrodissection, việc nhận diện sớm các dấu hiệu như "flutter sign" hoặc "plunge sign" là rất quan trọng để đánh giá tình trạng màng hyaloid. Đối với các vết rách xích đạo (equatorial tear), tác giả cảnh báo rằng kích thước thực tế của vết rách thường lớn hơn so với quan sát lâm sàng. Trong những trường hợp này, việc đặt IOL một mảnh (single-piece IOL) vào trong bao là không an toàn do nguy cơ haptic bị kẹt hoặc di lệch. Thay vào đó, việc đặt IOL ba mảnh vào rãnh và thực hiện kẹp quang học là phương pháp được khuyến nghị để giảm thiểu rủi ro dài hạn.
Xử trí sa nhân hoặc mảnh nhân vào khoang dịch kính
Trong tình huống nhân hoặc mảnh nhân bị sa vào khoang dịch kính, tác giả khuyến cáo cần thực hiện cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) một cách hạn chế để làm sạch vùng tiền phòng và loại bỏ vỏ còn sót lại. Nếu vết rách bao sau lớn và có sự sa dịch kính, việc sử dụng triamcinolone để nhuộm và xác định dịch kính là cần thiết. Sau khi ổn định tiền phòng và tạo được bao liên tục, phẫu thuật viên có thể đặt IOL ba mảnh trong rãnh, thực hiện kẹp quang học, khâu vết mổ (thường là 3.2mm) và chuyển bệnh nhân cho bác sĩ chuyên khoa dịch kính võng mạc (VR surgeon) để xử trí phần nhân sa còn lại.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Loại IOL ưu tiên khi rách bao | IOL ba mảnh (three-piece IOL) |
| Vị trí đặt IOL | Trong rãnh (sulcus) |
| Kỹ thuật ổn định IOL | Kẹp quang học phía sau (posterior optic capture) |
| Kích thước vết mổ | 3.2mm |
| Dấu hiệu nhận biết rách bao | Flutter sign, plunge sign |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tính an toàn của IOL ba mảnh trong rãnh so với IOL một mảnh trong bao khi có rách bao sau. Hạn chế của phương pháp này là yêu cầu kỹ năng kẹp quang học thành thạo. Việc xử trí sa nhân cần sự phối hợp chặt chẽ với chuyên khoa dịch kính võng mạc để tránh các biến chứng như bong võng mạc hoặc viêm nội nhãn.
- Luôn sử dụng chất nhầy phân tán để ổn định tiền phòng ngay khi phát hiện rách bao.
- Ưu tiên IOL ba mảnh đặt trong rãnh với kỹ thuật kẹp quang học để đảm bảo độ ổn định.
- Thực hiện cắt dịch kính trước hạn chế nếu có sa dịch kính để làm sạch vùng phẫu thuật.
- Không cố gắng đặt IOL một mảnh vào bao nếu vết rách bao sau lớn hoặc không ổn định.
- Sử dụng triamcinolone để xác định chính xác dịch kính prolapse trước khi thực hiện các thao tác tiếp theo.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Suvira Jain, 2026, Navigating IOL Implantation in eyes with capsular compromise, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: ZAnaKEqDsfk.