Quản lý đục thủy tinh thể ở trẻ em: Thách thức và tiến bộ lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
26.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC2026 IC144 (2026) đã thảo luận về các thách thức và tiến bộ trong quản lý đục thủy tinh thể ở trẻ em, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc can thiệp sớm và theo dõi dài hạn. Đục thủy tinh thể ở trẻ em không chỉ là vấn đề phẫu thuật mà còn là một quá trình điều trị kéo dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa phẫu thuật viên và gia đình để đạt được kết quả thị giác tối ưu.

Quản lý đục thủy tinh thể bẩm sinh kèm rung giật nhãn cầu

Sự hiện diện của rung giật nhãn cầu (nystagmus) trước phẫu thuật thường là dấu hiệu của nhược thị (amblyopia) nặng do tổn thương đường dẫn truyền thị giác sớm. Mặc dù tài liệu thường coi đây là chỉ dấu của kết cục thị giác kém, nhưng mối tương quan này không hoàn toàn cứng nhắc. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết cục thị giác bao gồm mức độ nghiêm trọng của rung giật nhãn cầu, mật độ đục của thủy tinh thể và thời điểm phẫu thuật. Đối với các trường hợp đục thủy tinh thể hai mắt, cửa sổ phẫu thuật tối ưu là khoảng 12 tuần, trong khi với mắt đơn độc là khoảng 6 tuần. Tuy nhiên, cần lưu ý nguy cơ tăng nhãn áp (glaucoma) sau phẫu thuật ở trẻ rất nhỏ, đặc biệt nếu phẫu thuật trước 2 tháng tuổi.

Lựa chọn đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) ở trẻ nhỏ

Việc đặt IOL ở trẻ dưới 7 tháng tuổi vẫn còn nhiều tranh cãi. Nghiên cứu IATS (Infant Aphakia Treatment Study) khuyến cáo không nên đặt IOL ở trẻ rất nhỏ do nguy cơ đục trục thị giác (visual axis opacification) và nhu cầu phẫu thuật lại cao. Ngược lại, nhóm LVPI báo cáo kết quả an toàn khi đặt IOL ở trẻ dưới 6 tháng tuổi trong các trường hợp chọn lọc. Các chống chỉ định đặt IOL bao gồm đường kính giác mạc dưới 10 mm, mắt cực nhỏ (dưới 18 mm) và cấu trúc tiền phòng kém phát triển. Khi phẫu thuật, việc sử dụng chất nhầy (viscoelastic) có độ nhớt cao là cần thiết để duy trì tiền phòng ổn định, vốn là nền tảng của phẫu thuật.

Quản lý các hình thái đục thủy tinh thể phức tạp

Phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em thường gặp các hình thái bất thường như đục zonular, đục dưới bao sau, hoặc các khiếm khuyết bao sau. Trong trường hợp có mảng xơ bao trước, việc bóc tách thông thường có thể gây rách bao, do đó cần sử dụng dao MVR để tạo các vết rạch nhỏ trước khi thực hiện bao (capsulotomy). Đối với các trường hợp có khiếm khuyết bao sau (PC defect), phẫu thuật viên cần tránh tăng áp lực tiền phòng, sử dụng kỹ thuật hút khô (dry aspiration) và thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) qua đường pars plana hoặc tiền phòng tùy tình trạng. Việc làm tròn các cạnh của vết rách bao là bắt buộc để đảm bảo an toàn.

Quản lý biến chứng và phục hồi thị giác

Biến chứng sau phẫu thuật như viêm nhiễm hoặc tăng nhãn áp cần được theo dõi sát sao. Tăng nhãn áp ở trẻ em sau phẫu thuật đục thủy tinh thể rất dễ bị bỏ sót, do đó cần kiểm tra nhãn áp định kỳ ít nhất mỗi năm một lần. Đối với nhược thị, việc điều trị cần bắt đầu càng sớm càng tốt sau khi phẫu thuật và chỉnh kính. Patching (che mắt) vẫn là tiêu chuẩn vàng, với thời gian và cường độ phụ thuộc vào mức độ nhược thị. Ngoài ra, việc đánh giá thị giác hai mắt (binocular single vision) là một thách thức nhưng rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển thị giác toàn diện cho trẻ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cửa sổ phẫu thuật (hai mắt)Khoảng 12 tuần
Cửa sổ phẫu thuật (đơn mắt)Khoảng 6 tuần
Chống chỉ định đặt IOL (đường kính giác mạc)Dưới 10 mm
Chống chỉ định đặt IOL (trục nhãn cầu)Dưới 18 mm
Tỷ lệ phẫu thuật lại do lệch IOL (10 năm)Khoảng 20%
Tỷ lệ phẫu thuật lác sau phẫu thuật đục TTT (5 năm)Khoảng 10%
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 IC144, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên tình trạng cụ thể của trẻ thay vì áp dụng cứng nhắc một phác đồ. Hạn chế của các báo cáo này là dữ liệu từ các trung tâm chuyên sâu, do đó kết quả có thể khác biệt khi áp dụng tại các cơ sở có nguồn lực hạn chế.
  • Luôn kiểm tra nhãn áp định kỳ ít nhất mỗi năm một lần cho mọi trẻ đã phẫu thuật đục thủy tinh thể.
  • Ưu tiên sử dụng chất nhầy (viscoelastic) độ nhớt cao để duy trì tiền phòng ổn định ở trẻ nhỏ.
  • Thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) chủ động trong các trường hợp đục thủy tinh thể phức tạp hoặc có khiếm khuyết bao sau.
  • Bắt đầu điều trị nhược thị ngay sau khi phẫu thuật và chỉnh kính để tối ưu hóa kết quả thị giác.
  • Cần tư vấn kỹ cho gia đình về quá trình điều trị lâu dài và khả năng cần phẫu thuật bổ sung.

Tài liệu tham khảo:

AIOC2026, 2026, IC144 - From Blur to Bright: Challenges and Advances in Pediatric Cataract Management, aioseditorproceedings, Video ID: em3u5qfeCuo.

Xem thêm