Quản lý viêm giác mạc do vi sinh vật không điển hình: Ca lâm sàng và thảo luận chuyên gia

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Buổi hội thảo Kera Grand Rounds năm 2026 về chủ đề viêm giác mạc do vi sinh vật không điển hình (uncommon microbial keratitis) đã trình bày các ca lâm sàng phức tạp, bao gồm viêm giác mạc do Microsporidia và vi khuẩn không điển hình (atypical mycobacteria). Các chuyên gia nhấn mạnh thách thức trong chẩn đoán và quản lý khi bệnh nhân không đáp ứng với điều trị thông thường hoặc có biểu hiện lâm sàng không điển hình.

Viêm giác mạc mô đệm do Microsporidia

Ca lâm sàng đầu tiên mô tả bệnh nhân nam 47 tuổi với vết mờ giác mạc trắng, dạng đám mây ở mắt trái kéo dài 6 tháng, kèm giảm thị lực tiến triển. Bệnh nhân có tiền sử viêm màng bồ đào hạt (granulomatous uveitis) và lao, không có tiền sử chấn thương. Thị lực ban đầu là 20/60. Khám lâm sàng ghi nhận thâm nhiễm mô đệm giữa (mid-stromal) kích thước 3 x 2.5 mm, không khuyết biểu mô, có tủa sau giác mạc và phù giác mạc trung tâm. Chẩn đoán sơ bộ là viêm giác mạc mô đệm do Microsporidia. Bệnh nhân được sinh thiết giác mạc và điều trị bằng voriconazole 1% mỗi 2 giờ và albendazole 400 mg một lần/ngày. Sau 4 tuần, tình trạng xấu đi với thâm nhiễm mô đệm tăng lên, mỏng giác mạc 50% và có mủ tiền phòng (hypopyon). Bệnh nhân được cạo giác mạc lại, xác nhận có nhiều bào tử Microsporidia. Điều trị được bổ sung fumagillin 0.07% sáu lần/ngày. Sau 6 tháng, tình trạng viêm ổn định, thị lực cải thiện lên 20/60 (pinhole). Sau 3 năm theo dõi, thị lực đạt 20/30 với điều trị nội khoa kéo dài.

Viêm giác mạc do vi khuẩn không điển hình (ATM)

Ca lâm sàng thứ hai mô tả bệnh nhân nam 27 tuổi với tiền sử chấn thương dị vật mắt trái 3 tháng trước, đã sử dụng steroid và kháng sinh tại chỗ. Thị lực 20/20, thâm nhiễm mô đệm trung tâm 2 x 2 mm. Cạo giác mạc lần đầu âm tính, nhưng cạo sâu lần hai cho thấy trực khuẩn kháng acid (acid-fast bacilli). Nuôi cấy dương tính với Mycobacterium abscessus. Bệnh nhân được điều trị bằng amikacin 2.5% mỗi giờ. Sau 6 tuần, thị lực giảm còn 20/400, nhãn áp 33 mmHg, thâm nhiễm trung tâm 2 x 2.4 mm, mỏng giác mạc 70%. Bệnh nhân được điều trị bằng thuốc hạ nhãn áp và clarithromycin 500 mg hai lần/ngày. Sau khi thực hiện liệu pháp quang động (PDAT), thị lực cải thiện lên 20/160 sau 2 tuần và 20/100 sau 2 tháng, vết thâm nhiễm lành sẹo hoàn toàn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu6 ca lâm sàng
Thời gian theo dõi trung bình6 đến 8 tháng
Tỷ lệ đáp ứng điều trị nội khoa18/20 bệnh nhân (90%)
Tỷ lệ cần phẫu thuật ghép giác mạc2/20 bệnh nhân (10%)
Thời gian nuôi cấy vi khuẩn NTM3 đến 7 ngày
Bình luận: Thông tin theo Kera Grand Rounds, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh việc sử dụng steroid trong viêm giác mạc do vi sinh vật không điển hình là một sai lầm nghiêm trọng, gây bùng phát bệnh. Việc chẩn đoán sớm thông qua cạo giác mạc sâu và nhuộm đặc hiệu là chìa khóa. Đối với Microsporidia, fumagillin là thuốc quan trọng nhưng khó tiếp cận. Đối với NTM, việc phối hợp kháng sinh toàn thân và tại chỗ cần sự tư vấn của bác sĩ nội khoa để tránh tác dụng phụ.
  • Luôn nghi ngờ viêm giác mạc do vi sinh vật không điển hình nếu bệnh nhân không đáp ứng với kháng sinh thông thường hoặc có tiền sử dùng steroid kéo dài.
  • Cạo giác mạc sâu là cần thiết khi tổn thương nằm sâu trong mô đệm và không có khuyết biểu mô.
  • Tránh sử dụng steroid tại chỗ khi chưa loại trừ được nhiễm trùng do vi khuẩn không điển hình hoặc Microsporidia.
  • Phối hợp điều trị nội khoa kéo dài (6-8 tháng) thường mang lại kết quả tốt, phẫu thuật ghép giác mạc chỉ nên thực hiện khi đã kiểm soát được nhiễm trùng.
  • Cần kiểm tra nguồn nước và quy trình tiệt trùng dụng cụ tại cơ sở y tế để phòng ngừa các đợt bùng phát NTM.

Tài liệu tham khảo:

Cornea Society, 2026, Kera Grand Rounds Uncommon Microbial Keratitis, YouTube Video ID: jSQ4H1urkPk.

Xem thêm