Bài giảng của Bác sĩ Đạm Thị Minh Khánh (2026) về ứng dụng bản đồ giác mạc trong phẫu thuật Phakic ICL (Implantable Collamer Lens) cung cấp cái nhìn tổng quan về vai trò của các thiết bị chẩn đoán hình ảnh bán phần trước trong sàng lọc, tính toán kích thước kính và theo dõi hậu phẫu. Phẫu thuật Phakic ICL là kỹ thuật đặt thấu kính nhân tạo vào hậu phòng, ngay trước thể thủy tinh tự nhiên, giúp bảo tồn mô giác mạc và khả năng điều tiết của mắt, là lựa chọn tối ưu cho bệnh nhân có giác mạc quá mỏng không đủ điều kiện phẫu thuật laser bề mặt.
Vai trò của bản đồ giác mạc trong sàng lọc bệnh nhân
Bản đồ giác mạc đóng vai trò then chốt trong bước sàng lọc đầu tiên để xác định chỉ định phẫu thuật. Việc sử dụng các thiết bị chụp bản đồ giác mạc giúp loại trừ các bệnh lý như giác mạc chóp (keratoconus) hoặc loạn dưỡng giác mạc. Đối với giác mạc chóp tiến triển, phẫu thuật Phakic ICL là chống chỉ định do sự không ổn định của giác mạc theo thời gian. Ngoài ra, việc đánh giá độ sâu tiền phòng (anterior chamber depth - ACD) là bắt buộc; nếu tiền phòng nông (dưới 2.8 mm), việc đặt thêm kính vào trong mắt sẽ không an toàn do nguy cơ chạm nội mô hoặc chèn ép góc tiền phòng.
Tính toán kích thước kính ICL
Lựa chọn kích thước kính (size ICL) là yếu tố quan trọng nhất, chiếm hơn 90% nguyên nhân gây biến chứng trong phẫu thuật Phakic ICL. Các thông số sinh trắc học nhãn cầu như đường kính từ cựa củng mạc đến cựa củng mạc (sper to sper) được coi là giá trị chính xác nhất để tính toán kích thước kính. Mặc dù các công thức tính toán đã được tích hợp sẵn trong phần mềm của máy, bác sĩ cần lưu ý rằng thông số đường kính giác mạc (white-to-white - WTW) thường ít đáng tin cậy hơn. Khoảng cách lý tưởng từ mặt sau của kính đến mặt trước thể thủy tinh (vault - V) nên nằm trong khoảng 250 đến 750 micron. Nếu V quá thấp (dưới 200 micron), kính có nguy cơ áp sát gây đục thể thủy tinh; nếu V quá cao, kính có thể đẩy mống mắt ra trước gây nghẽn góc và tăng nhãn áp.
Theo dõi hậu phẫu và đánh giá vị trí kính
Sau phẫu thuật, việc theo dõi vị trí kính và giá trị V là cần thiết. Các thiết bị sử dụng nguyên lý OCT (Optical Coherence Tomography) bán phần trước như Anterion hoặc MS39 cho phép quan sát sắc nét vị trí kính, đánh giá độ cân bằng của kính trên các kinh tuyến khác nhau và phát hiện sớm tình trạng đặt ngược mặt kính. Trong trường hợp kính bị đặt ngược, mặt phẳng của kính sẽ áp sát vào mặt trước thể thủy tinh, đòi hỏi phải can thiệp lật lại kính. Các biến chứng như viêm màng bồ đào (uveitis) hoặc tăng nhãn áp cần được phân biệt rõ với các biến chứng do sai kích thước kính.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Vault lý tưởng | 250 - 750 micron |
| Nguy cơ đục thể thủy tinh | Vault dưới 200 micron |
| Độ sâu tiền phòng tối thiểu | 2.8 mm |
| Góc tiền phòng lý tưởng | Trên 40 độ |
| Góc tiền phòng tối thiểu | 35 độ |
| Kích thước kính ICL (hãng Star) | 12.1 mm, 12.6 mm, 13.2 mm, 13.7 mm |
Bình luận: Thông tin theo Bs Minh Khánh (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng các thông số như 'sper to sper' thay vì chỉ dựa vào 'white-to-white' là một bước tiến quan trọng trong việc cá thể hóa lựa chọn kích thước kính ICL, giúp giảm thiểu biến chứng liên quan đến vault. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu thống kê cụ thể về tỷ lệ biến chứng trên cỡ mẫu lớn, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và báo cáo ca bệnh.
- Luôn kiểm tra độ sâu tiền phòng (ACD) trước khi chỉ định phẫu thuật Phakic ICL.
- Ưu tiên sử dụng thông số 'sper to sper' thay vì 'white-to-white' để tính toán kích thước kính chính xác hơn.
- Sử dụng OCT bán phần trước để kiểm tra vị trí kính và tình trạng đặt ngược mặt kính ngay sau phẫu thuật.
- Theo dõi sát giá trị vault (V) hậu phẫu để phát hiện sớm nguy cơ đục thể thủy tinh hoặc tăng nhãn áp.
- Loại trừ giác mạc chóp tiến triển bằng bản đồ giác mạc trước khi quyết định phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
Bs Đạm Thị Minh Khánh, 2026, Ứng dụng BĐ giác mạc trong PT Phakic ICL, Kênh Youtube Đức Đức, Video ID: 8qylAElqM7c.