Tại hội nghị AIOC 2026, bài giảng IC48 của Giáo sư Avinash Mishra đã trình bày về những tác động đa chiều của thời gian sử dụng màn hình kỹ thuật số (digital screen time) đối với sức khỏe con người ở mọi lứa tuổi. Việc tiếp xúc với màn hình đã trở thành một phần tất yếu của cuộc sống hiện đại, mang lại lợi ích về năng suất và giao tiếp, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe đáng lo ngại nếu không được kiểm soát.
Định nghĩa và các tác động sức khỏe tổng quát
Thời gian sử dụng màn hình quá mức thường được định nghĩa là việc dành hơn 2 đến 4 giờ mỗi ngày trước các thiết bị như máy tính, điện thoại hoặc máy tính bảng. Tình trạng này ảnh hưởng đến cả sức khỏe thể chất, tinh thần và nhận thức. Một trong những hệ quả phổ biến nhất là hội chứng thị giác màn hình (computer vision syndrome), bao gồm các triệu chứng như mỏi mắt kỹ thuật số (digital eye strain), khô mắt, đau đầu và rối loạn giấc ngủ. Ngoài ra, tư thế ngồi không đúng khi sử dụng thiết bị còn dẫn đến đau cơ xương khớp, bao gồm đau cổ, đau vai và đau lưng. Lối sống ít vận động do sử dụng màn hình kéo dài cũng làm tăng nguy cơ béo phì và giảm thể lực tim mạch.
Tác động đối với trẻ em và sự phát triển nhận thức
Trẻ em hiện nay được coi là những "công dân kỹ thuật số" (digital natives), với độ tuổi bắt đầu tiếp xúc với phương tiện truyền thông màn hình đã giảm từ 4 tuổi vào năm 1970 xuống còn 4 tháng tuổi hiện nay. Việc tiếp xúc quá mức có thể gây ra các vấn đề về phát triển ngôn ngữ, tăng trưởng cảm xúc xã hội và giảm khả năng tập trung. Các nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ lâu dài giữa việc tiếp xúc sớm với màn hình và sự phát triển các khả năng nhận thức. Cụ thể, cứ mỗi 1 giờ tăng thêm thời gian xem TV ở độ tuổi lên 2, trẻ sẽ bị giảm 7% đơn vị tham gia lớp học và giảm 6% đơn vị về trình độ toán học khi đạt đến lớp 4. Các nghiên cứu tại Mỹ, châu Âu và Mỹ Latinh cũng củng cố bằng chứng về mối liên hệ đáng kể giữa thời gian sử dụng phương tiện kỹ thuật số cao và điểm số học tập thấp hơn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Định nghĩa thời gian màn hình quá mức | Hơn 2 đến 4 giờ mỗi ngày |
| Giảm tham gia lớp học (mỗi 1 giờ TV/ngày ở tuổi lên 2) | 7% đơn vị |
| Giảm trình độ toán học (mỗi 1 giờ TV/ngày ở tuổi lên 2) | 6% đơn vị |
| Độ tuổi bắt đầu tiếp xúc màn hình (1970) | 4 tuổi |
| Độ tuổi bắt đầu tiếp xúc màn hình (hiện nay) | 4 tháng |
Các vấn đề tâm lý và hành vi
Việc sử dụng màn hình quá mức ở trẻ em còn liên quan đến các vấn đề hành vi, rối loạn giấc ngủ và hiệu suất học tập kém. Trẻ em tiếp xúc với TV từ 6 đến 18 tháng tuổi có liên quan đến tăng phản ứng cảm xúc và hung hăng. Đến 4 tuổi, trẻ có thể có mức độ hiểu biết cảm xúc thấp hơn. Đặc biệt, việc đặt TV trong phòng ngủ của trẻ được coi là một yếu tố nguy cơ cao, dự báo khả năng hiểu biết cảm xúc thấp hơn khi trẻ lên 8 tuổi. Đối với thanh thiếu niên, trò chơi điện tử (video gaming) có tính gây nghiện cao và liên quan chặt chẽ đến các triệu chứng lo âu, trầm cảm. Rối loạn chơi game trên internet (internet gaming disorder) hiện đã trở thành một thực thể bệnh lý rõ ràng, liên quan đến hành vi thèm muốn chơi game và các hoạt động chống đối xã hội trong tương lai.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về tác động của màn hình đối với trẻ em chủ yếu dựa trên các nghiên cứu quan sát, do đó cần thận trọng khi thiết lập mối quan hệ nhân quả trực tiếp. Việc kiểm soát nội dung và thời gian sử dụng màn hình là khuyến cáo quan trọng nhất để giảm thiểu các tác động tiêu cực.
- Khuyến khích trẻ em sử dụng màn hình dưới 1 giờ mỗi ngày để cải thiện vốn từ vựng và giảm nguy cơ vấn đề hành vi.
- Giám sát chặt chẽ nội dung mà trẻ tiếp xúc để bảo vệ sự phát triển tâm lý và hành vi lâu dài.
- Hạn chế đặt các thiết bị màn hình hoặc TV trong phòng ngủ của trẻ.
- Khuyến khích các hoạt động thể chất ngoài trời để thay thế thời gian sử dụng màn hình thụ động.
- Thực hiện sử dụng màn hình một cách điều độ để tận dụng các lợi ích giáo dục thay vì lạm dụng.
Tài liệu tham khảo:
Avinash Mishra, 2026, AIOC2026 IC48 Effects of Digital Screen Time, aioseditorproceedings, https://www.youtube.com/watch?v=BQnKB4CnVbU