Thiết kế và vận hành phòng mổ nhãn khoa lý tưởng: Hướng dẫn thực hành

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC 2026 của Dr. Haimanti Choudhury về chủ đề phòng mổ nhãn khoa lý tưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát nhiễm khuẩn và thiết kế cơ sở hạ tầng. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt là yếu tố then chốt để giảm thiểu biến chứng trong và sau phẫu thuật, đặc biệt trong khuôn khổ chương trình DISCOS 2.0 của AIOS.

Thiết kế và hạ tầng phòng mổ

Phòng mổ (Operation Theater - OT) là trái tim của bệnh viện mắt, đòi hỏi sự phân khu chức năng rõ ràng giữa khu vực nội trú, phòng khám ngoại trú (OPD) và khu vực phẫu thuật. Vị trí lý tưởng nên đặt ở tầng trên, hạn chế tối đa lưu lượng người qua lại để giảm thiểu tiếng ồn và nguy cơ nhiễm khuẩn chéo. Cần tránh xa các nguồn ô nhiễm như khu vực xử lý rác thải hoặc cống rãnh. Về vật liệu, tường phòng mổ phải là loại không xốp (nonporous), có đặc tính kháng khuẩn và kháng nấm, bề mặt ít khe hở. Sàn nhà cần sử dụng vật liệu như polyvinyl chloride hoặc epoxy để dễ dàng vệ sinh định kỳ. Các thiết bị điện phải được lắp đặt âm tường, hạn chế tối đa các gờ hoặc khe hở tích tụ bụi bẩn.

Hệ thống thông gió và kiểm soát môi trường

Hệ thống xử lý không khí (Air Handling Unit - AHU) là tiêu chuẩn vàng để duy trì môi trường vô trùng. Trong trường hợp không có hệ thống trung tâm, có thể sử dụng điều hòa không khí loại split AC, tuy nhiên tuyệt đối không sử dụng quạt hoặc điều hòa cửa sổ. Nhiệt độ phòng mổ cần duy trì trong khoảng 20-24 độ C, độ ẩm từ 40-60%. Bộ lọc HEPA (High-Efficiency Particulate Air) đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ 99,9% vi sinh vật có kích thước lớn hơn 0,3 micron thông qua ba cơ chế: va chạm (impaction), chặn (interception) và khuếch tán (diffusion). Không khí sau khi lọc sẽ được cung cấp qua hệ thống dòng khí tầng (laminar air flow) để duy trì áp lực dương 20% trong phòng mổ.

Phân vùng và quy trình vệ sinh

Phòng mổ được chia thành bốn vùng chính: vùng bảo vệ (nơi bệnh nhân chờ và thay đồ), vùng sạch (trung gian), vùng vô trùng (nơi thực hiện phẫu thuật và khu vực rửa tay) và vùng xử lý rác thải. Cần có vách ngăn vật lý giữa các khu vực này. Quy trình vệ sinh phải tuân thủ nghiêm ngặt: làm sạch vật lý trước khi khử khuẩn. Tần suất làm sạch bao gồm: trước ca mổ đầu tiên, giữa các ca mổ, làm sạch cuối ngày (terminal cleaning) và làm sạch sâu (deep cleaning) hàng tuần. Fumigation (xông hơi khử khuẩn) hiện ít được khuyến cáo do tính chất gây ung thư của hóa chất; thay vào đó, nên sử dụng phương pháp phun sương (fogging) với chất khử khuẩn hoặc lau ướt (wet mopping) theo kỹ thuật ba xô.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Nhiệt độ phòng mổ20-24 độ C
Độ ẩm phòng mổ40-60%
Áp lực dương20%
Hiệu suất lọc HEPA99,9% vi sinh vật > 0,3 micron
Tần suất làm sạch sâuHàng tuần
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc loại bỏ các thói quen xấu như sử dụng điện thoại di động, mặc quần áo thường bên dưới đồ mổ hoặc đeo khẩu trang không đúng cách. Đây là những điểm yếu thường gặp trong thực hành lâm sàng thực tế cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo vô trùng.
  • Áp dụng kỹ thuật lau một chiều (unidirectional) cho tường, sàn và thiết bị để tránh tái nhiễm.
  • Sử dụng kỹ thuật ba xô khi lau sàn: một xô chứa chất khử khuẩn, hai xô chứa nước RO hoặc nước đã qua xử lý Aquaguard.
  • Thực hiện kiểm tra sandal (sandal test) cuối ngày để đánh giá hiệu quả vệ sinh phòng mổ.
  • Tuyệt đối không sử dụng quạt hoặc điều hòa cửa sổ trong khu vực phòng mổ.
  • Thay đồ mổ và vệ sinh cá nhân ngay sau khi ra khỏi khu vực phòng mổ trước khi quay lại.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Haimanti Choudhury, 2026, Ideal Ophthalmic Operation Theatre, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: VEix7Ef5wWc.

Xem thêm