Tiêm steroid ngoài màng cứng qua lỗ liên hợp (Transforaminal epidural steroid injections - TFESI) và phong bế rễ thần kinh chọn lọc (Selective nerve root blocks) là các phương pháp can thiệp thay thế cho tiêm ngoài màng cứng qua đường liên bản sống (Interlaminar epidural steroid injections - ILESI) trong điều trị đau rễ thần kinh. Theo Bicket et al. (2018), các kỹ thuật này cho phép đưa thuốc trực tiếp vào rễ thần kinh tại vị trí bệnh lý nghi ngờ, giúp tối ưu hóa nồng độ thuốc tại chỗ.
Kỹ thuật Phong bế Rễ Thần Kinh Chọn Lọc
Phong bế rễ thần kinh chọn lọc (Selective nerve root block) thường được thực hiện với đầu kim nằm ngoài lỗ liên hợp. Mặc dù về mặt giải phẫu, bao rễ thần kinh liên tục với màng cứng (dura mater), cho phép thuốc lan tỏa ngay cả với thể tích thấp như 0,5 mL, kỹ thuật này vẫn được sử dụng để khu trú triệu chứng và dự đoán kết quả phẫu thuật. Nghiên cứu của North et al. (1996) trên 33 bệnh nhân đau rễ thần kinh thắt lưng cho thấy đa số bệnh nhân giảm đau đáng kể với phong bế rễ thần kinh, thần kinh tọa và khớp liên mấu. Tuy nhiên, độ chính xác của phương pháp này ở mức trung bình, với độ nhạy 57% và độ đặc hiệu 86% trong một nghiên cứu trên 47 bệnh nhân (Yeom et al., 2008). Các yếu tố như thể tích thuốc tiêm lớn (>0,5-0,6 mL) và thay đổi cảm giác có sẵn ở bệnh nhân có thể làm giảm độ đặc hiệu của chẩn đoán.
Tiêm Steroid Ngoài Màng Cứng Qua Lỗ Liên Hợp
Tiêm steroid ngoài màng cứng qua lỗ liên hợp (TFESI) đòi hỏi sự hướng dẫn của fluoroscopy (soi huỳnh quang) để xác định vị trí kim và tránh các cấu trúc mạch máu quan trọng. Tại vùng cổ, vị trí kim cần tránh động mạch đốt sống. Tại vùng thắt lưng, các tiếp cận như "tam giác an toàn" (safe triangle) hoặc tiếp cận Kambin’s triangle được sử dụng để giảm thiểu rủi ro. Nghiên cứu cho thấy tiêm thuốc cản quang dưới hướng dẫn của fluoroscopy là cần thiết trước khi tiêm steroid dạng hạt (particulate steroid) để giảm nguy cơ biến chứng thần kinh thảm khốc. Chụp mạch xóa nền (Digital subtraction angiography) được coi là tiêu chuẩn tham chiếu để phát hiện tiêm nhầm vào mạch máu, với độ nhạy 71% (Hong et al., 2014).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thể tích thuốc tiêm (TFESI) | 1,0 đến 4,0 mL |
| Độ nhạy phát hiện tiêm nhầm mạch máu (fluoroscopy) | 71% |
| Tỷ lệ tiêm nhầm mạch máu (TFESI) | 12%–14% |
| Độ chính xác phong bế rễ thần kinh (Yeom et al.) | 73% |
| Tỷ lệ tiêm nhầm nội đĩa đệm | 0,17% đến 2% |
Thành phần và Hiệu quả
Các nghiên cứu so sánh steroid dạng hạt và không dạng hạt cho thấy kết quả hỗn hợp, nhưng dữ liệu tổng hợp từ 6 nghiên cứu ngẫu nhiên cho thấy 71% bệnh nhân dùng steroid dạng hạt đạt kết quả sớm, so với 55% ở nhóm dùng dexamethasone (steroid không dạng hạt). Về liều lượng, các nghiên cứu ngẫu nhiên mù đôi cho thấy không có sự khác biệt về hiệu quả giữa các liều triamcinolone 10 mg, 20 mg và 40 mg, hoặc giữa các liều dexamethasone 4 mg, 8 mg và 12 mg. Tuy nhiên, liều 5 mg triamcinolone cho thấy hiệu quả kém hơn.
Bình luận: Thông tin theo Bicket et al., 2018; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các biến chứng thần kinh nghiêm trọng như nhồi máu tủy sống thường liên quan đến việc tiêm steroid dạng hạt vào động mạch radicular. Việc sử dụng steroid không dạng hạt (như dexamethasone) cho lần tiêm đầu tiên là một biện pháp an toàn quan trọng được khuyến cáo.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Trong nhãn khoa, các biến chứng thần kinh sau tiêm ngoài màng cứng như mù vỏ não (cortical blindness) đã được ghi nhận, thường do tắc mạch ngược dòng hoặc thuyên tắc mạch sau khi tiêm steroid dạng hạt vào hệ thống động mạch cung cấp máu cho não và tủy sống. Bệnh nhân có triệu chứng thị giác sau thủ thuật cần được đánh giá thần kinh nhãn khoa khẩn cấp để loại trừ tổn thương thiếu máu cục bộ vỏ não.
- Sử dụng steroid không dạng hạt (ví dụ: dexamethasone) cho lần tiêm đầu tiên.
- Luôn sử dụng hướng dẫn fluoroscopy và chụp mạch xóa nền để tránh tiêm nhầm mạch máu.
- Sử dụng dây nối dài (extension tubing) cho tất cả các ca TFESI.
- Giới hạn thể tích thuốc tiêm dưới 0,5-0,6 mL để tăng độ đặc hiệu chẩn đoán.
- Thận trọng với bệnh nhân có thay đổi cảm giác kéo dài hoặc bệnh lý đa tầng.
Tài liệu tham khảo:
Bicket MC, Benzon HT, Cohen SP, 2018, Chapter 63: Transforaminal Epidural Steroid Injections and Selective Nerve Root Blocks, Essentials of Pain Management, 573-584.