Khóa học AIOC 2026 IC560 đã cung cấp cái nhìn tổng quan về cách tiếp cận và quản lý năm bệnh lý hoàng điểm thường gặp, nhấn mạnh vai trò thiết yếu của chẩn đoán hình ảnh hiện đại trong thực hành lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc chẩn đoán và điều trị kịp thời các bệnh lý này là chìa khóa để giảm thiểu tỷ lệ mù lòa và cải thiện thị lực cho bệnh nhân.
Tiếp cận bệnh lý hắc võng mạc trung tâm thanh dịch (CSR) mạn tính
CSR mạn tính được định nghĩa là tình trạng bệnh kéo dài trên 3 tháng, kèm theo rối loạn biểu mô sắc tố võng mạc (RP) và tăng tính thấm hắc mạc. Theo nhóm nghiên cứu CSR quốc tế, bệnh được phân loại thành đơn giản, phức tạp và không điển hình, dựa trên các đặc điểm hình thái và thời gian tồn tại của dịch dưới võng mạc (SRF). Cơ chế bệnh sinh liên quan đến sự dày hắc mạc, sung huyết mạch máu tại lớp Haller, dẫn đến thay đổi dòng chảy hắc mạc và decompensation của biểu mô sắc tố. Các yếu tố nguy cơ bao gồm củng mạc dày, chiều dài trục nhãn cầu ngắn, sử dụng thuốc (như OCPs) và các bệnh lý hệ thống như ngưng thở khi ngủ. Chẩn đoán cần sử dụng OCT tăng cường độ sâu (enhanced depth OCT), OCTA và ICG. Điều trị ưu tiên là PDT liều thấp (half-dose PDT) vì bằng chứng cho thấy hiệu quả vượt trội so với eplerenone hoặc laser micropulse. Trong trường hợp không có PDT, laser micropulse mật độ cao có thể được cân nhắc.
Quản lý tân mạch hắc mạc (CNVM) dưới hoàng điểm
CNVM dưới hoàng điểm không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà là một phổ bệnh lý phức tạp. Các nghiên cứu MARINA và ANCHOR đã chứng minh hiệu quả của anti-VEGF trong việc duy trì thị lực, tuy nhiên phác đồ tiêm hàng tháng gây áp lực lớn cho cả bệnh nhân và bác sĩ. Hiện nay, các phác đồ như treat-and-extend (T&E) hoặc wait-and-extend đang trở nên phổ biến. Lựa chọn thuốc phụ thuộc vào loại CNVM: ranibizumab là lựa chọn đầu tay cho type 2, trong khi aflibercept thường được ưu tiên cho type 1 hoặc các trường hợp tái phát nhiều lần. Faricimab và brolucizumab được sử dụng cho các trường hợp kháng trị. Nguyên tắc điều trị là không dung nạp dịch trong võng mạc (IRF), trong khi dịch dưới võng mạc (SRF) có thể được chấp nhận ở mức độ nhất định. Theo dõi định kỳ mỗi 4 tuần là cần thiết ngay cả khi đã đạt được khoảng cách tiêm dài hơn.
Chiến lược điều trị phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME)
DME là bệnh lý đa yếu tố với VEGF chỉ là một trong nhiều cytokine tham gia. Protocol T đã khẳng định aflibercept và ranibizumab có hiệu quả cao hơn bevacizumab, đặc biệt ở bệnh nhân có thị lực ban đầu dưới 6/12. Điều trị sớm và tích cực giúp giảm gánh nặng điều trị về sau. Đối với các trường hợp kháng trị, việc chuyển đổi giữa các loại anti-VEGF hoặc kết hợp với steroid (như dexamethasone) có thể được cân nhắc. Các nghiên cứu như RESTORE và RISE/RIDE cho thấy việc trì hoãn điều trị không mang lại lợi ích. Đối với bệnh nhân pseudophakic hoặc sau phẫu thuật cắt dịch kính, Ozurdex là một lựa chọn hiệu quả. Cần lưu ý các tác dụng phụ của steroid như tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể.
Quản lý tắc tĩnh mạch võng mạc (RVO)
RVO cần được đánh giá kỹ lưỡng về bệnh lý hệ thống (SLE, GPA, sarcoid, rối loạn đông máu) và tình trạng glôcôm. Điều trị chủ yếu bằng anti-VEGF. Đối với BRVO, laser lưới có thể được cân nhắc nhưng không thay thế anti-VEGF. Cần theo dõi sát sao để phát hiện sớm tân mạch mống mắt (NVI) và glôcôm tân mạch (NVG). Việc sử dụng acetazolamide (Diamox) liều 250 mg x 2 lần/ngày có thể giúp kéo dài khoảng cách tiêm ở một số bệnh nhân, tuy nhiên cần thận trọng với các tác dụng phụ toàn thân và chức năng thận.
Tiếp cận lỗ hoàng điểm khổng lồ
Lỗ hoàng điểm khổng lồ (đường kính đáy >1000 micron) có tỷ lệ thất bại cao (19-24%). Các kỹ thuật truyền thống như ghép màng ối hoặc ghép võng mạc tự thân thường không cải thiện chức năng thị giác. Kỹ thuật "plug and detach" sử dụng vạt ILM đảo ngược làm giàn giáo (scaffold) và tách võng mạc cực sau đang cho thấy kết quả khả quan. Kỹ thuật này giúp cải thiện thị lực đáng kể so với các phương pháp cũ. Cần lưu ý hướng tách võng mạc phải hướng về phía lỗ hoàng điểm để đảm bảo hiệu quả đóng lỗ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Định nghĩa CSR mạn tính | Bệnh kéo dài trên 3 tháng |
| Tỷ lệ thất bại lỗ hoàng điểm khổng lồ | 19-24% (Manchester study) |
| Liều Diamox khuyến cáo | 250 mg, 2 lần/ngày |
| Thời gian theo dõi RVO | 6-12 tháng (định kỳ hàng tháng) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị dựa trên đáp ứng lâm sàng thay vì chỉ tuân thủ cứng nhắc các phác đồ trong thử nghiệm lâm sàng. Việc sử dụng các thuốc anti-VEGF thế hệ mới cần cân nhắc kỹ về chi phí và hiệu quả thực tế.
- Ưu tiên điều trị sớm và tích cực để đạt được kết quả thị lực tốt nhất.
- Không dung nạp dịch trong võng mạc (IRF) trong điều trị DME và CNVM.
- Sử dụng phác đồ T&E để tối ưu hóa khoảng cách tiêm và giảm gánh nặng điều trị.
- Theo dõi sát sao các trường hợp RVO để phát hiện sớm biến chứng thiếu máu cục bộ.
- Cân nhắc kỹ thuật "plug and detach" cho các lỗ hoàng điểm khổng lồ khó điều trị.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC560 - My Approach to Treatable Macular Disorders, aioseditorproceedings, https://www.youtube.com/watch?v=tTt166rA_yQ