Tiếp cận chẩn đoán mất thị lực không rõ nguyên nhân trên lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Bài giảng tại Aravind Eye Hospital Pondicherry năm 2026 về chủ đề tiếp cận mất thị lực không rõ nguyên nhân (unexplained vision loss) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt giữa bệnh lý thần kinh thị giác (optic neuropathy) và bệnh lý võng mạc (retinopathy). Trong bối cảnh bệnh nhân ngày càng tiếp cận nhiều thông tin từ AI, bác sĩ cần thực hiện đánh giá toàn diện để tránh các sai sót y khoa (medico-legal pitfalls).

Chiến lược tiếp cận lâm sàng

Việc chẩn đoán đòi hỏi tư duy của một thám tử, đặc biệt khi đối mặt với các biểu hiện không điển hình hoặc nghi ngờ mất thị lực chức năng (functional visual loss). Các công cụ hỗ trợ bao gồm khám thị trường đối chiếu (confrontation visual field) cho bệnh nhân có thị lực dưới 6/60, đánh giá phản xạ đồng tử, và các xét nghiệm điện sinh lý (electrophysiology) như VEP, ERG, mfERG. OCT với các lát cắt optic nerve cube và ganglion cell cube là bắt buộc để phát hiện tổn thương sớm. Tác giả lưu ý cần khai thác kỹ tiền sử, bao gồm cả các triệu chứng như biến dạng hình ảnh (metamorphopsia) mà bệnh nhân có thể không tự liên hệ với tình trạng mất thị lực.

Các ca lâm sàng điển hình

Tác giả trình bày các ca bệnh minh họa cho những thách thức chẩn đoán:

  • Ca 1: Nữ, 35 tuổi, béo phì, đái tháo đường kiểm soát kém, thị lực đếm ngón tay, đáy mắt bình thường. VEP bất thường, MRI có tín hiệu T2 tăng nhẹ. Chẩn đoán xác định là Leber's hereditary optic neuropathy (LHON) dương tính với đột biến ND4, thay vì NMO như nghi vấn ban đầu.
  • Ca 2: Nam, 64 tuổi, thị lực giảm đột ngột, đáy mắt bình thường, thị trường trung tâm có ám điểm. Chẩn đoán là bệnh lý vỏ não (cortical visual impairment) do nhồi máu động mạch não sau (PCA) hai bên.
  • Ca 3: Nữ, 47 tuổi, tăng huyết áp, glaucoma góc mở, thị trường thu hẹp. Xét nghiệm cho thấy ESR, CRP tăng cao, chẩn đoán Takayasu's arteritis với hẹp động mạch chủ và các mạch máu lớn.
  • Ca 4: Nữ, 17 tuổi, mất thị lực hai mắt, nghi ngờ malingering. Phản xạ đồng tử chậm, chẩn đoán viêm thần kinh thị giác sau nhãn cầu (retrobulbar neuritis). 4 năm sau, bệnh nhân xuất hiện dấu hiệu Dawson's fingers trên MRI, xác định Multiple Sclerosis (MS).
Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đối tượng nghiên cứuBệnh nhân mất thị lực không rõ nguyên nhân
Công cụ chẩn đoán chínhVEP, mfERG, MRI, OCT, xét nghiệm máu
Tỷ lệ chẩn đoán saiTài liệu không nêu
Thời gian theo dõi trung bìnhTài liệu không nêu
Bình luận: Thông tin theo Aravind Eye Hospital Pondicherry, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các xét nghiệm điện sinh lý và hình ảnh học chuyên sâu để phân biệt các bệnh lý thần kinh thị giác hiếm gặp. Một hạn chế lớn trong thực hành là sự nhầm lẫn giữa mất thị lực thực thể và mất thị lực chức năng (malingering), đòi hỏi bác sĩ phải kiên trì khai thác bệnh sử và thực hiện các test khách quan.
  • Luôn kiểm tra phản xạ đồng tử khi bệnh nhân có mất thị lực hai mắt đột ngột.
  • Sử dụng OCT (ganglion cell cube) để phát hiện tổn thương sớm khi đáy mắt còn bình thường.
  • Cân nhắc các bệnh lý hệ thống (Takayasu's arteritis, MS) khi có mất thị lực không giải thích được bằng tổn thương tại mắt.
  • Đừng ngần ngại yêu cầu MRI não và hốc mắt khi có sự mất cân xứng giữa thị lực và hình ảnh đáy mắt.
  • Nếu không thể chẩn đoán ngay, hãy dành thời gian trao đổi lại với bệnh nhân để khai thác thêm các chi tiết bệnh sử quan trọng.

Tài liệu tham khảo:

Aravind Eye Hospital Pondicherry, 2026, Approach to Unexplained Vision Loss, AUROTUBE, Video ID: Fn9F3_h862g.

Xem thêm