Bài giảng tại AIOC2026 (GP148) trình bày chiến lược quản lý chấn thương nhãn khoa phức tạp thông qua phương pháp tiếp cận đa giai đoạn (multi-stage approach) thay vì can thiệp đơn lẻ. Chấn thương nhãn khoa phức tạp là một bệnh lý động (dynamic pathology), tiến triển qua nhiều ngày đến nhiều tuần và thường liên quan đến nhiều cấu trúc như giác mạc, thủy tinh thể, võng mạc, màng bồ đào và dịch kính.
Triết lý tiếp cận đa giai đoạn
Triết lý cốt lõi của phương pháp này là thực hiện đúng phẫu thuật, đúng thời điểm và trên đúng mô. Giai đoạn một tập trung vào cứu vãn nhãn cầu (globe salvage) và ổn định cấu trúc. Các can thiệp bao gồm rửa tiền phòng nếu có xuất huyết tiền phòng (hyphema), loại bỏ chất nhân thủy tinh thể trong tiền phòng và lấy dị vật nội nhãn (intraocular foreign body) có thể nhìn thấy được. Nếu có tổn thương mi mắt và phần phụ, cần thực hiện sửa chữa ngay lập tức. Giai đoạn hai tập trung vào đánh giá lại kiểm soát viêm và điều chỉnh áp lực nội nhãn (IOP) bằng thuốc. Giai đoạn ba là tái tạo xác định (definitive reconstruction) cho các tình trạng như xuất huyết dịch kính không hấp thu, dị vật nội nhãn còn sót lại, bong võng mạc chấn thương hoặc lỗ hoàng điểm.
Cơ sở sinh học và chỉ định can thiệp
Cơ sở sinh học ủng hộ phẫu thuật đa giai đoạn dựa trên đỉnh điểm viêm thường xảy ra từ 48 đến 72 giờ sau chấn thương. Việc trì hoãn giúp giác mạc giảm phù nề, cải thiện khả năng quan sát cho các phẫu thuật tiếp theo, đồng thời dịch kính cũng lắng xuống theo thời gian. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tiếp cận đa giai đoạn không đồng nghĩa với việc trì hoãn chăm sóc cấp cứu. Trong các trường hợp viêm nội nhãn (endophthalmitis), xuất huyết trên hắc mạc (suprachoroidal hemorrhage), dị vật nội nhãn hữu cơ hoặc bong võng mạc tiến triển nhanh, cần can thiệp ngay lập tức mà không được chờ đợi.
Báo cáo ca lâm sàng
Tác giả báo cáo một bệnh nhân nam 17 tuổi bị chấn thương do pháo nổ gây tổn thương hai mắt, bao gồm nhiều dị vật trên mặt, giác mạc, củng mạc, kết mạc và nội nhãn. Mắt phải có vết rách giác mạc đã tự bịt kín, đục thủy tinh thể chấn thương với rách bao trước và sau, cùng dị vật nội nhãn. Ở mắt trái, phẫu thuật viên thực hiện khâu vết rách giác mạc và lấy thủy tinh thể. Sau 5 tháng, bệnh nhân được đặt IOL thứ cấp. Ở mắt phải, phẫu thuật viên sử dụng trocar và cannula truyền dịch ở đoạn sau để làm nổi dị vật, sau đó lấy dị vật qua vết mổ paracentesis. Sau 7 tháng, bệnh nhân được đặt IOL thứ cấp bằng kỹ thuật Yamane cải tiến. Một ca khác là nam 12 tuổi bị chấn thương do ngã xe, được thực hiện khâu vết rách giác mạc, rửa tiền phòng, sau đó 2 tháng thực hiện lấy thủy tinh thể và cắt dịch kính trước, cuối cùng là ghép giác mạc nội mô (DSEK) và đặt IOL cố định củng mạc (SFIOL).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Đỉnh điểm viêm | 48 đến 72 giờ |
| Khởi phát thác PVR | 1 đến 2 tuần |
| Tuổi bệnh nhân (ca 1) | 17 tuổi |
| Tuổi bệnh nhân (ca 2) | 12 tuổi |
| Thời gian theo dõi (ca 1) | tài liệu không nêu |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch dự phòng (Plan A, B, C) và sự kiên nhẫn của cả bác sĩ lẫn bệnh nhân trong quá trình điều trị đa giai đoạn. Hạn chế của tài liệu là thiếu dữ liệu định lượng về kết quả thị lực dài hạn trên quy mô lớn, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cá nhân từ các ca lâm sàng cụ thể.
- Ưu tiên ổn định cấu trúc nhãn cầu trong giai đoạn đầu trước khi thực hiện các phẫu thuật tái tạo phức tạp.
- Không trì hoãn can thiệp trong các trường hợp cấp cứu như viêm nội nhãn hoặc bong võng mạc tiến triển.
- Sử dụng kỹ thuật hỗ trợ như truyền dịch từ đoạn sau để hỗ trợ lấy dị vật nội nhãn.
- Luôn chuẩn bị kế hoạch dự phòng (Plan B) cho các tình huống phẫu thuật khó khăn.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về lộ trình điều trị nhiều giai đoạn để duy trì sự tuân thủ và tin tưởng.
Tài liệu tham khảo:
T. Purendra Bhasin, 2026, Multi stage Approach to complex Ophthalmic Trauma, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 0kyWjTnJmOY.