Tại hội thảo AIOC 2026, bài giảng IC180 của Dr. Neethu Latiff đã cung cấp khung tiếp cận toàn diện cho viêm màng bồ đào sau (posterior uveitis) do nhiễm trùng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện kiểu hình lâm sàng và điều trị sớm để tránh mất thị lực không hồi phục. Viêm màng bồ đào sau theo phân loại của SUN (Standardization of Uveitis Nomenclature) bao gồm viêm võng mạc (retinitis), viêm võng mạc-hắc mạc (retinochoroiditis), viêm hắc mạc (choroiditis), viêm chorioretinitis, viêm mạch (vasculitis) và viêm thần kinh võng mạc (neuroretinitis).
Nguyên tắc 4R trong tiếp cận viêm màng bồ đào sau
Tác giả nhấn mạnh việc ghi nhớ 4 chữ R để định hướng chẩn đoán: (1) Recognize (Nhận diện kiểu hình lâm sàng, xác định tổn thương tại võng mạc hay hắc mạc); (2) Reason (Xác định nguyên nhân nhiễm trùng hay không nhiễm trùng); (3) Real or Masquerade (Phân biệt bệnh lý thực thể hay hội chứng giả viêm); (4) Recurrence or Complication (Đánh giá tình trạng tái phát hoặc biến chứng). Việc nhận diện đúng kiểu hình giúp thu hẹp chẩn đoán phân biệt, ví dụ viêm võng mạc khu trú thường gợi ý Toxoplasma, trong khi tổn thương đa ổ hoặc lan tỏa gợi ý virus hoặc viêm võng mạc sau sốt.
Các ca lâm sàng điển hình và chiến lược điều trị
Tác giả trình bày các ca bệnh thực tế để minh họa cho việc chẩn đoán và xử trí. Đối với Toxoplasma retinochoroiditis, việc sử dụng thuốc kháng Toxoplasma hệ thống kết hợp clindamycin tiêm nội nhãn (intravitreal clindamycin) cho thấy cải thiện thị lực từ 6/36 lên 6/12 sau 15 ngày. Trong trường hợp viêm võng mạc hoại tử cấp tính (Acute Retinal Necrosis - ARN), việc khởi đầu bằng thuốc kháng virus đường uống không đủ, cần chuyển sang acyclovir đường tĩnh mạch. Đối với CMV retinitis ở bệnh nhân HIV hoặc bệnh nhân suy giảm miễn dịch do dùng thuốc ức chế miễn dịch (như trong SLE), việc điều trị cần phối hợp thuốc kháng virus hệ thống (HAART) và tiêm nội nhãn ganciclovir. Tác giả cũng lưu ý về viêm hắc mạc do lao (TB choroidal granuloma) cần điều trị bằng thuốc chống lao (ATT) và steroid, nếu không đáp ứng có thể cân nhắc tiêm nội nhãn Avastin và moxifloxacin.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Phân loại SUN | Viêm võng mạc, retinochoroiditis, choroiditis, chorioretinitis, vasculitis, neuroretinitis |
| Nguyên tắc tiếp cận | 4R (Recognize, Reason, Real/Masquerade, Recurrence/Complication) |
| Điều trị Toxoplasma | Kháng Toxoplasma hệ thống, clindamycin tiêm nội nhãn |
| Điều trị ARN | Acyclovir đường tĩnh mạch, valacyclovir đường uống, steroid đường uống |
| Điều trị CMV | HAART, ganciclovir tiêm nội nhãn, ganciclovir đường uống |
| Điều trị lao hắc mạc | ATT, steroid đường uống, tiêm nội nhãn Avastin và moxifloxacin |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng steroid chỉ sau khi đã có bao phủ kháng sinh đầy đủ để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm trùng. Một điểm cần lưu ý là việc tiêm nội nhãn các thuốc không chuyên biệt (như moxifloxacin) cần thận trọng và dựa trên kinh nghiệm lâm sàng cụ thể của trung tâm.
- Luôn nghĩ đến nguyên nhân nhiễm trùng đầu tiên đối với mọi trường hợp viêm màng bồ đào sau có tổn thương khu trú, viêm võng mạc hoặc hoại tử.
- Sử dụng hình ảnh học (OCT, FFA, Autofluorescence) để hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi đáp ứng điều trị.
- Chỉ thêm steroid sau khi đã đảm bảo bệnh nhân được điều trị bằng thuốc kháng vi sinh vật phù hợp.
- Theo dõi sát sao các biến chứng và khả năng tái phát; nếu nghi ngờ hoặc không đáp ứng, cần chuyển tuyến sớm để tránh mất thị lực vĩnh viễn.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Neethu Latiff, 2026, Approach to Infective Posterior Uveitis, AIOC 2026 IC180, aioseditorproceedings, https://www.youtube.com/watch?v=6q106tx2fDs