Trong bài giảng tại AIOC2026, Dr. Shail Vasavada đã trình bày các thách thức và chiến lược trong việc tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) cho bệnh nhi. Việc quản lý bệnh nhi đục thủy tinh thể đòi hỏi sự khác biệt lớn so với người lớn do mắt trẻ đang trong quá trình phát triển và khó khăn trong việc hợp tác đo đạc.
Thách thức trong đo đạc và đánh giá tiền phẫu
Ba vấn đề cơ bản trong mắt trẻ em bao gồm: khó khăn khi đo đạc do trẻ không hợp tác, lựa chọn công thức tính công suất IOL và mục tiêu khúc xạ do mắt trẻ đang phát triển. Đối với trẻ dưới 3 tuổi hoặc trẻ không hợp tác, khuyết tật về thể chất/tâm thần, việc khám dưới gây mê (Examination under anesthesia - EUA) là bắt buộc. Trong quá trình này, cần thực hiện soi góc tiền phòng (gonioscopy) để đánh giá nguy cơ tăng nhãn áp thứ phát. Sử dụng máy đo độ cong giác mạc tự động cầm tay (handheld auto keratometers) là cần thiết. Về đo chiều dài trục nhãn cầu, phương pháp đo nhúng (immersion biometry) được ưu tiên hơn đo tiếp xúc (contact biometry) do độ chính xác cao hơn, dù đôi khi cần tùy chỉnh vỏ Prager (Prager shell) cho các mắt cực nhỏ.
Lựa chọn công thức và mục tiêu khúc xạ
Hiện tại không có sự đồng thuận tuyệt đối về công thức tính công suất IOL tối ưu cho trẻ em. Dữ liệu từ nghiên cứu của tác giả với hơn 5 năm theo dõi cho thấy SRK-T hoặc Holladay 2 thường mang lại kết quả tốt. Về mục tiêu khúc xạ, có hai trường phái: hướng tới chính thị (emmetropia) hoặc để lại viễn thị tồn dư (undercorrection). Việc để lại viễn thị tồn dư giúp giảm nguy cơ cận thị tiến triển khi trẻ lớn lên, dù có thể làm tăng nguy cơ nhược thị ban đầu, đòi hỏi điều trị bằng kính và liệu pháp che mắt (occlusion therapy).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian theo dõi nghiên cứu | Hơn 5 năm |
| Công thức IOL ưu tiên | SRK-T hoặc Holladay 2 |
| Độ chính xác đo đạc | Immersion biometry chính xác hơn contact biometry |
| Độ ổn định của K | Ổn định từ 5 đến 7 tuổi |
| Tỷ lệ giảm công suất IOL (trẻ 3-6 tháng) | 30% |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh rằng việc tính toán công suất IOL chỉ là một phần, quản lý lâu dài mới là yếu tố quyết định. Hạn chế lớn nhất là sự thay đổi khó dự đoán của trục nhãn cầu theo tuổi, đặc biệt là giai đoạn 0-18 tháng. Việc sử dụng IOL toric trong nhi khoa là một kỹ thuật chuyên sâu, đòi hỏi sự hợp tác của trẻ và đánh giá kỹ lưỡng về độ ổn định xoay.
Quản lý lâu dài và vai trò của IOL Toric
Tốc độ tăng chiều dài trục nhãn cầu nhanh nhất trong khoảng 0-18 tháng tuổi. Sau 18 tháng, tốc độ này giảm đáng kể. Đối với IOL toric, nghiên cứu của tác giả cho thấy kết quả khả quan ở trẻ trên 6 tuổi có loạn thị đều trên 1.5 diopters. Độ ổn định xoay của IOL toric trong mắt trẻ em tương đương với người lớn. Đối với các trường hợp cận thị tiến triển nặng sau phẫu thuật, tác giả khuyến cáo sử dụng kính gọng hoặc kính áp tròng (contact lenses) thay vì phẫu thuật lần hai do mắt trẻ là "mắt bệnh" (sick eyes) với nguy cơ biến chứng cao.
- Luôn thực hiện đo đạc dưới gây mê cho trẻ không hợp tác để đảm bảo độ chính xác.
- Cân nhắc giảm công suất IOL (undercorrection) dựa trên độ tuổi và chiều dài trục nhãn cầu.
- Ưu tiên theo dõi định kỳ mỗi 4-6 tháng để phát hiện sớm tăng nhãn áp và điều trị nhược thị.
- Không hứa hẹn về việc trẻ sẽ hoàn toàn không cần đeo kính sau phẫu thuật.
- Ưu tiên quản lý bằng kính hoặc kính áp tròng cho các trường hợp cận thị tiến triển sau phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
Shail Vasavada, 2026, IOL Power Calculations in Pediatric Cataract Surgery, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: x8iIghy-Rhg.