Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC89) của Prof. Maj Gen J K S Parihar đã cung cấp cái nhìn toàn diện về quản lý chấn thương giác mạc (corneal trauma) trong thực hành nhãn khoa hiện đại. Chấn thương giác mạc không chỉ giới hạn ở các vết rách đơn thuần mà còn bao gồm các tổn thương phức tạp đòi hỏi sự đánh giá hệ thống và can thiệp kịp thời.
Đánh giá toàn diện bệnh nhân chấn thương
Việc đánh giá bệnh nhân chấn thương giác mạc cần tuân thủ nguyên tắc ABC (Airway, Breathing, Circulation) và mở rộng ra toàn bộ cơ thể thay vì chỉ tập trung vào nhãn cầu. Bác sĩ không nên chỉ khu trú vào việc khám bằng đèn khe (slit lamp) với độ phóng đại cao, vì điều này có thể bỏ sót các tổn thương phối hợp như chấn thương hốc mắt hoặc chấn thương do chấn động (concussion injuries). Việc khai thác bệnh sử chi tiết theo phong cách "copybook style" là yếu tố then chốt để phát hiện các dấu hiệu quan trọng. Cần cảnh giác với các tổn thương tiềm ẩn ở các bộ phận khác của cơ thể ngay cả khi giác mạc trông có vẻ trong suốt.
Quản lý vết rách giác mạc
Đối với các vết rách giác mạc toàn phần (full thickness corneal lacerations) kích thước nhỏ (dưới 2 đến 3 mm), việc sử dụng kính tiếp xúc điều trị (bandage contact lens - BCL) là phương pháp đơn giản và hiệu quả. Nếu BCL không phù hợp, các loại keo dán mô (glues) có thể được cân nhắc. Khi thực hiện khâu giác mạc, mục tiêu tối thượng là khôi phục đường cong sinh lý (physiological contour) và chức năng của giác mạc. Cần lưu ý rằng các mũi khâu ngoại vi thường lớn hơn và các mũi khâu trung tâm nhỏ hơn để giảm thiểu loạn thị (astigmatism). Việc duy trì độ cong giác mạc có thể cần hỗ trợ của chất nhầy đàn hồi (viscoelastic) hoặc khí trơ (inert gases) để bảo vệ cấu trúc và hỗ trợ phục hồi các tổn thương màng Descemet.
Quản lý chấn thương phối hợp và IOL
Chấn thương giác mạc hiện nay hiếm khi là tổn thương đơn độc. Nếu thủy tinh thể bị vỡ, cần xử lý thủy tinh thể trước khi khâu giác mạc. Nếu thủy tinh thể còn nguyên vẹn, có thể tiến hành theo trình tự từng bước. Việc đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) đồng thời phụ thuộc vào mức độ tổn thương giác mạc và phân đoạn sau. Nếu phân đoạn sau còn nguyên vẹn, có thể đặt IOL trong bao; nếu không, việc đặt IOL thứ phát (secondary IOL implantation) thường mang lại kết quả tốt hơn. Các kỹ thuật như khâu cố định IOL (glued IOL) hiện đã được thiết lập vững chắc trong thực hành.
Xử trí chấn thương hóa chất
Chấn thương hóa chất đòi hỏi sự can thiệp khẩn cấp bằng cách rửa mắt (irrigation) càng nhiều càng tốt ngay từ giai đoạn đầu. Việc rửa mắt quan trọng hơn việc tìm kiếm thuốc giải độc đặc hiệu. Quản lý chấn thương hóa chất không chỉ dừng lại ở giác mạc mà còn bao gồm quản lý bề mặt nhãn cầu và kết mạc để ngăn ngừa hoại tử hoặc sẹo kết mạc (conjunctival cicatrization). Các nguyên tắc cơ bản bao gồm sử dụng kháng sinh, thuốc liệt cơ thể mi (cycloplegic) và corticosteroid để kiểm soát viêm, đồng thời ngăn ngừa dính mi cầu (symblepharon).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Kích thước vết rách dùng BCL | dưới 2 đến 3 mm |
| Thời gian thực hành của tác giả | 45 năm |
| Tần suất sử dụng sanitizer | 60 lần/ngày |
Bình luận: Thông tin theo Prof. Maj Gen J K S Parihar, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý tâm lý xã hội và stress sau chấn thương (post-traumatic stress reaction), đặc biệt ở bệnh nhân nhi, đây là khía cạnh thường bị bỏ qua trong thực hành nhãn khoa thuần túy.
- Luôn đánh giá toàn diện bệnh nhân theo nguyên tắc ABC, không chỉ tập trung vào nhãn cầu.
- Ưu tiên rửa mắt ngay lập tức trong mọi trường hợp chấn thương hóa chất trước khi thực hiện các bước khác.
- Khôi phục đường cong sinh lý giác mạc là mục tiêu chính khi khâu vết rách, sử dụng các mũi khâu kích thước khác nhau để giảm loạn thị.
- Cân nhắc đặt IOL thứ phát nếu tổn thương phân đoạn sau phức tạp thay vì cố gắng đặt IOL đồng thời.
- Chú trọng theo dõi và phục hồi chức năng lâu dài để giảm gánh nặng kinh tế xã hội cho bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Prof. Maj Gen J K S Parihar, 2026, AIOC2026 IC89 Corneal Trauma Maximizing Results, aioseditorproceedings, Video ID: VxzvRnst5fc.