Hội thảo AIOC 2026 PG Capsule Retinal Disorders I (2026) đã trình bày các ca lâm sàng phức tạp về bệnh lý võng mạc, bao gồm viêm võng mạc do CMV, bệnh lý võng mạc do lao, loạn dưỡng hình nón và lỗ hoàng điểm. Các báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và can thiệp kịp thời để bảo tồn thị lực cho bệnh nhân.
Viêm võng mạc do Cytomegalovirus (CMV)
CMV là tác nhân gây bệnh cơ hội phổ biến nhất ở bệnh nhân HIV tiến triển hoặc bệnh nhân đang điều trị ức chế miễn dịch. Một ca lâm sàng nam 55 tuổi, đã được chẩn đoán viêm mạch máu nhỏ, biểu hiện giảm thị lực trong 7 ngày. Hình ảnh đáy mắt cho thấy tổn thương trắng vàng với bờ dạng hạt, xuất huyết trong võng mạc và phù võng mạc. Chẩn đoán xác định viêm võng mạc do CMV được thực hiện dựa trên tình trạng suy giảm miễn dịch và xét nghiệm huyết thanh học (CMV IgG và IgM cao). Bệnh nhân được điều trị bằng thuốc kháng virus (ganciclovir) và theo dõi sát sao. Sau 3 tháng, tổn thương võng mạc đã giải quyết, tuy nhiên bệnh nhân phát triển tân mạch mống mắt, đòi hỏi phải tiêm thuốc kháng VEGF và thực hiện quang đông võng mạc (PRP) diện rộng.
Viêm thần kinh võng mạc (Neuroretinitis) và Lao mắt
Viêm thần kinh võng mạc là bệnh lý thần kinh thị giác viêm đặc trưng bởi phù đĩa thị và hình thành sao hoàng điểm do xuất tiết lipid. Một ca lâm sàng nữ 25 tuổi, tiền sử sốt tự khỏi, biểu hiện giảm thị lực tiến triển hai mắt trong 1.5 tháng. Khám lâm sàng cho thấy phù đĩa thị nhẹ và sao hoàng điểm. Xét nghiệm TB Gold dương tính và X-quang ngực cho thấy hạch rốn phổi phì đại. Bệnh nhân được điều trị bằng thuốc chống lao (ATT) và steroid toàn thân. Sau 4 tuần, thị lực cải thiện từ 6/60 lên 6/4 và dịch dưới võng mạc đã giải quyết. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng trong các quốc gia lưu hành lao như Ấn Độ, lao mắt có thể giả dạng viêm thần kinh võng mạc truyền nhiễm.
Loạn dưỡng hình nón (Cone Dystrophy)
Loạn dưỡng hình nón là bệnh lý thoái hóa võng mạc hiếm gặp. Một ca lâm sàng nam 25 tuổi, giảm thị lực tiến triển 20 năm, nhạy cảm với ánh sáng mạnh. Khám đáy mắt cho thấy đĩa thị nghiêng và thay đổi sắc tố võng mạc. Chụp tự huỳnh quang (FAF) cho thấy hình ảnh "mắt bò" (bullseye maculopathy) cổ điển. Điện võng mạc (ERG) cho thấy đáp ứng quang học giảm hoặc không thể phát hiện. Ca bệnh này đặc biệt vì sự tồn tại đồng thời của đĩa thị nghiêng và viễn thị, vốn không phổ biến trong loạn dưỡng hình nón, nhấn mạnh tầm quan trọng của đánh giá đa phương thức (OCT, FAF, ERG) để tránh chẩn đoán sai.
Lỗ hoàng điểm (Macular Hole)
Lỗ hoàng điểm là khiếm khuyết giải phẫu toàn bộ lớp hoàng điểm. Một ca lâm sàng nữ 54 tuổi, giảm thị lực và biến dạng hình ảnh hai mắt. Chẩn đoán lỗ hoàng điểm toàn bộ được xác nhận qua OCT. Bệnh nhân được phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) với kỹ thuật vạt ILM đảo ngược và tiêm khí SF6. Sau 2 tháng, thị lực cải thiện đáng kể. Các chuyên gia lưu ý rằng nguy cơ lỗ hoàng điểm ở mắt còn lại là 42% trong 4 năm.
Viêm nội nhãn do Candida
Viêm nội nhãn do Candida là nhiễm trùng nấm nội nhãn hiếm gặp ở người suy giảm miễn dịch. Một ca lâm sàng bệnh nhân chuyển giới 37 tuổi, HIV dương tính, biểu hiện giảm thị lực và vẩn đục dịch kính. Hình ảnh đáy mắt cho thấy tổn thương dạng "bóng bông" (cotton ball). Bệnh nhân được điều trị bằng cắt dịch kính và thuốc kháng nấm toàn thân (fluconazole 150mg BD). Kết quả cho thấy sự ổn định sau phẫu thuật.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mắc lỗ hoàng điểm (Ấn Độ) | 1 trong 5.000 dân |
| Tỷ lệ lỗ hoàng điểm hai mắt | 10-20% |
| Nguy cơ lỗ hoàng điểm mắt còn lại (4 năm) | 42% |
| Liều Fluconazole | 150 mg, 2 lần/ngày (BD) |
| Tỷ lệ tiến triển bong võng mạc (ARN) | 75% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 PG Capsule Retinal Disorders I (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các ca lâm sàng minh họa rõ nét tầm quan trọng của việc chẩn đoán phân biệt trong các bệnh lý võng mạc viêm và thoái hóa. Việc sử dụng thuốc kháng nấm và kháng virus cần được cá thể hóa dựa trên tình trạng miễn dịch của bệnh nhân. Hạn chế của các báo cáo này là cỡ mẫu nhỏ (ca đơn lẻ), cần thận trọng khi ngoại suy kết quả cho quần thể lớn hơn.
- Luôn duy trì chỉ số nghi ngờ cao đối với bệnh lao ở bệnh nhân trẻ bị viêm mạch máu võng mạc không rõ nguyên nhân tại các vùng dịch tễ.
- Không bao giờ bắt đầu điều trị steroid cho viêm võng mạc hoại tử cấp (ARN) mà không có sự bảo vệ của thuốc kháng virus.
- Sử dụng đánh giá đa phương thức (OCT, FAF, ERG) để chẩn đoán chính xác các bệnh lý loạn dưỡng võng mạc, tránh chẩn đoán nhầm với thoái hóa hoàng điểm tuổi già (ARMD).
- Theo dõi sát sao các bệnh nhân có lỗ hoàng điểm ở một mắt vì nguy cơ cao phát triển ở mắt còn lại.
- Cá thể hóa chiến lược quản lý viêm nội nhãn do nấm bằng cách kết hợp phẫu thuật cắt dịch kính và liệu pháp kháng nấm toàn thân.
Tài liệu tham khảo:
Vinit Pradhan, Shashir Aaral, et al., 2026, AIOC 2026 PG Capsule Retinal Disorders I, aioseditorproceedings, Video ID: xXUO95CU6vg.