Tổng quan lâm sàng về viêm họng và viêm amidan cấp - mãn tính

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Bài giảng này cung cấp kiến thức lâm sàng về viêm họng và viêm amidan cho 34 học viên chuyên khoa Răng Hàm Mặt, cập nhật các nguyên nhân, triệu chứng và hướng xử trí trong thực hành. Viêm họng là bệnh lý phổ biến, đặc biệt tại các khu vực có khí hậu nóng ẩm, thay đổi thất thường, dễ lây lan qua đường không khí.

Đại cương và cấu trúc giải phẫu

Viêm họng được phân loại thành hai nhóm chính: viêm họng cấp tính và viêm họng mãn tính. Cơ sở giải phẫu quan trọng cần lưu ý là vòng Waldeyer (vòng bạch huyết quanh hầu), bao gồm 6 tổ chức lympho (lymphoid tissue) có vai trò bảo vệ cơ thể, ngăn ngừa viêm nhiễm và bảo vệ đường thở cũng như đường ăn. Sự toàn vẹn của cấu trúc này là hàng rào đầu tiên chống lại các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài.

Nguyên nhân gây viêm họng

Nguyên nhân gây viêm họng được chia thành ba nhóm chính. Virus là tác nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 80-90% các trường hợp. Nhóm vi khuẩn (bacteria) bao gồm các tác nhân như phế cầu, liên cầu (streptococcus) và các vi khuẩn từ đường tiêu hóa. Nhóm nguyên nhân khác bao gồm nấm, hóa chất hoặc các yếu tố môi trường. Các nghiên cứu chỉ ra rằng adenovirus là một trong những nhóm virus thường gặp gây bệnh đường hô hấp.

Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán

Bệnh nhân viêm họng thường có triệu chứng sốt cao (thường từ 39 độ C trở lên), nhức đầu, mệt mỏi. Ở trẻ em, bệnh có thể gây đau bụng và nôn. Một dấu hiệu đặc trưng là cảm giác cứng cổ (stiff neck). Khi thăm khám, có thể thấy các mảng màu trắng ở thành họng, giả mạc (pseudomembrane) và hạch cổ sưng đau. Việc chẩn đoán cần kết hợp thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm như công thức máu (complete blood count) để xác định tình trạng nhiễm khuẩn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ viêm họng do virus80-90%
Sốt trong viêm họng cấp39 độ C trở lên
Định nghĩa viêm họng cấp tính3 ngày đến 2 tuần
Định nghĩa viêm họng mãn tínhTrên 2 tuần
Bình luận: Tài liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt giữa viêm họng do virus và vi khuẩn để tránh lạm dụng kháng sinh. Việc chẩn đoán viêm amidan mãn tính cần dựa trên tiền sử tái phát rõ ràng (ví dụ: 6 lần/năm hoặc 3 lần/2 năm liên tiếp) được bác sĩ xác nhận, thay vì chỉ dựa vào lời kể của bệnh nhân.

Phòng ngừa và điều trị

Phòng ngừa là yếu tố then chốt, bao gồm việc không dùng chung ly, cốc uống nước và tránh tiếp xúc gần với người bệnh. Trong điều trị, cần xác định chính xác nguyên nhân. Đối với viêm họng do vi khuẩn, kháng sinh như Penicillin hoặc các nhóm thuốc khác như cefpodoxim, azithromycin có thể được chỉ định. Điều trị triệu chứng bao gồm sử dụng paracetamol hoặc các thuốc kháng viêm để giảm đau và giảm sưng. Cần lưu ý các chống chỉ định phẫu thuật amidan như bệnh lý về máu hoặc suy tim.

  • Ưu tiên chẩn đoán xác định nguyên nhân (virus vs vi khuẩn) trước khi kê đơn kháng sinh.
  • Giáo dục bệnh nhân về vệ sinh cá nhân để phòng tránh lây nhiễm chéo.
  • Chỉ định cắt amidan cần tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về tần suất tái phát được bác sĩ xác nhận.
  • Cần khai thác kỹ tiền sử bệnh lý toàn thân trước khi quyết định can thiệp ngoại khoa.
  • Theo dõi sát các biến chứng như áp xe quanh amidan (peritonsillar abscess) để xử trí kịp thời.

Tài liệu tham khảo:

QUANG PHAM, 2022, Bài Viêm Họng | CK1 K26, YouTube, Video ID: hZKg6R6DRzU, 01:12:32.

Xem thêm