Tại hội thảo AIOC2026, phiên IC557, Dr. Ashwini H đã trình bày về vai trò của Chụp cắt lớp quang học phân đoạn trước (Anterior Segment OCT - AS-OCT) trong việc tối ưu hóa chẩn đoán và quản lý các bệnh lý giác mạc. AS-OCT là kỹ thuật hình ảnh không xâm lấn, không tiếp xúc, cung cấp độ phân giải ở mức micron, cho phép bác sĩ nhãn khoa quan sát chi tiết các cấu trúc mà đèn khe (slit lamp) khó tiếp cận, đặc biệt hữu ích trong các trường hợp giác mạc đục hoặc bệnh nhân không hợp tác.
Cơ sở kỹ thuật và ứng dụng lâm sàng
AS-OCT bắt đầu được ứng dụng từ năm 1994 bởi Isaza et al. Hệ thống này vượt trội hơn so với OCT phân đoạn sau ở khả năng thực hiện trên mọi bệnh nhân, kể cả khi có tình trạng đục giác mạc (corneal haze). Các thiết bị phổ biến bao gồm Zeiss Cirrus, Heidelberg, Topcon, Nidek và Optovue. Về mặt cấu trúc, AS-OCT cho phép quan sát các lớp giác mạc từ màng phim nước mắt, biểu mô, màng Bowman, nhu mô đến nội mô. Ngoài ra, thiết bị hỗ trợ đánh giá góc tiền phòng, hình thái mống mắt và thủy tinh thể, giúp chẩn đoán các tình trạng như góc đóng, mống mắt phẳng (plateau iris), u mống mắt hoặc nang mống mắt.
Ứng dụng trong bệnh lý bề mặt và ghép giác mạc
Trong quản lý mộng thịt (pterygium), AS-OCT giúp xác định sự hiện diện của sẹo nhu mô tiềm ẩn trước phẫu thuật. Đối với các trường hợp tân sinh biểu mô giác kết mạc (Ocular Surface Squamous Neoplasia - OSSN), kỹ thuật này ghi nhận sự tăng phản xạ ở bề mặt trước kèm bóng lưng (shadowing). Trong tình trạng thiếu hụt tế bào gốc rìa (limbal stem cell deficiency), AS-OCT đánh giá độ sâu của màng máu (pannus) và độ dày giác mạc còn lại, đặc biệt quan trọng sau các chấn thương hóa chất hoặc nhiệt. Đối với ghép giác mạc, AS-OCT hỗ trợ lập kế hoạch phẫu thuật DALK (Deep Anterior Lamellar Keratoplasty) bằng cách xác định độ sâu sẹo nhu mô để chọn kích thước kim/lưỡi dao phù hợp.
Theo dõi sau phẫu thuật và các bệnh lý đặc biệt
AS-OCT đóng vai trò then chốt trong theo dõi sau phẫu thuật đục thủy tinh thể khi có phù giác mạc, giúp đo độ dày nhu mô để đánh giá hiệu quả điều trị bằng thuốc tăng áp lực thẩm thấu. Trong trường hợp bong màng Descemet (DM detachment), kỹ thuật này giúp quyết định can thiệp sớm thay vì tiếp tục điều trị nội khoa. Đối với keratoconus, AS-OCT hỗ trợ chẩn đoán khi không có máy đo bản đồ giác mạc (topography), đồng thời theo dõi đường phân cách (demarcation line) sau phẫu thuật cross-linking. Trong phẫu thuật LASIK, AS-OCT cho phép kiểm tra độ dày vạt (flap thickness) thực tế so với dự kiến của máy. Đối với phẫu thuật Phakic IOL, việc đo khoảng cách vault (vault height) từ 400 đến 700 micron là bắt buộc để đảm bảo an toàn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ phân giải hình ảnh | Mức micron |
| Khoảng vault lý tưởng (Phakic IOL) | 400 đến 700 micron |
| Năm bắt đầu ứng dụng AS-OCT | 1994 |
| Thiết bị hỗ trợ | Zeiss Cirrus, Heidelberg, Topcon, Nidek, Optovue |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. AS-OCT là công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc định lượng các tổn thương giác mạc mà khám lâm sàng đơn thuần có thể bỏ sót. Hạn chế chính là sự phụ thuộc vào chất lượng hình ảnh của từng dòng máy và kỹ năng diễn giải của bác sĩ. Cần lưu ý rằng AS-OCT không thay thế hoàn toàn việc khám đèn khe mà là công cụ bổ trợ để đưa ra quyết định phẫu thuật chính xác hơn.
- Sử dụng AS-OCT để đánh giá độ sâu sẹo nhu mô trước khi thực hiện phẫu thuật DALK.
- Kiểm tra tình trạng bong màng Descemet ở bệnh nhân phù giác mạc kéo dài sau phẫu thuật đục thủy tinh thể.
- Đo lường khoảng cách vault ở bệnh nhân đặt Phakic IOL để phòng ngừa biến chứng chạm mống mắt/thủy tinh thể.
- Sử dụng AS-OCT để theo dõi độ dày giác mạc trong các trường hợp loét giác mạc có nguy cơ thủng.
- Ghi lại hình ảnh AS-OCT để giáo dục bệnh nhân về tình trạng bệnh và sự cần thiết của can thiệp phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Ashwini H, 2026, Seeing More of the Cornea Beyond the Slit Lamp, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: A2E2CIQKyUo.