Ứng dụng hội chẩn từ xa trong quản lý bệnh lý thần kinh nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
22.10.26
Last Updated

Tổng quan về hội chẩn từ xa trong nhãn khoa

Trong buổi hội thảo trực tuyến "Phone a Friend: The Greatest Cases That I Never Saw" năm 2026, Dr. Joe Saka đã trình bày về vai trò của việc hội chẩn từ xa (telemedicine) trong thực hành lâm sàng nhãn khoa. Với kinh nghiệm làm việc tại một cơ sở y tế lớn, tác giả nhấn mạnh rằng việc sử dụng công nghệ như điện thoại thông minh để chia sẻ hình ảnh và video lâm sàng là một công cụ hỗ trợ đắc lực cho các bác sĩ tuyến đầu khi đối mặt với các ca bệnh thần kinh nhãn khoa (neuro-ophthalmology) phức tạp. Tác giả lưu ý rằng mặc dù chất lượng hình ảnh từ điện thoại có thể thấp, nhưng thông tin thu được thường đủ để đưa ra các định hướng chẩn đoán quan trọng.

Ca lâm sàng 1: Viêm dây thần kinh thị giác và chẩn đoán phân biệt

Bệnh nhân nữ, 27 tuổi, khởi phát đau mắt và giảm thị lực cấp tính ở mắt phải, thị lực 20/70. Hình ảnh đáy mắt cho thấy gai thị sưng, xuất huyết, kèm đau khi vận nhãn. Các chẩn đoán phân biệt bao gồm viêm dây thần kinh thị giác (optic neuritis), bệnh lý thần kinh thị giác thiếu máu cục bộ (ischemic optic neuropathy), bệnh lý chèn ép, viêm nhiễm hoặc thâm nhiễm. Tác giả nhấn mạnh sự hiện diện của xuất huyết gai thị là dấu hiệu không điển hình cho viêm dây thần kinh thị giác do mất myelin (demyelinating optic neuritis), đòi hỏi phải loại trừ các nguyên nhân khác như viêm quanh dây thần kinh (perinuritis) hoặc các bệnh lý tự miễn thần kinh như MOGAD (Myelin Oligodendrocyte Glycoprotein Antibody Disease) và NMOSD (Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder). Việc chỉ định MRI có cản quang là cần thiết để đánh giá tổn thương thần kinh thị giác và não bộ.

Ca lâm sàng 2: Tăng huyết áp ác tính ở bệnh nhân trẻ

Bệnh nhân nam, 28 tuổi, tiền sử đái tháo đường kiểm soát kém (HbA1c 11%), có bệnh võng mạc đái tháo đường không tăng sinh, biểu hiện mờ mắt tiến triển trong 3 ngày. Khám lâm sàng cho thấy gai thị sưng, xuất huyết và khiếm khuyết thị trường hình cung. Mặc dù ban đầu nghi ngờ bệnh lý thần kinh thị giác, việc đo huyết áp cho thấy chỉ số 180/144 mmHg, dẫn đến chẩn đoán tăng huyết áp ác tính (malignant hypertension). Đây là một ví dụ điển hình về tổn thương cơ quan đích (end-organ damage) cần được xử trí cấp cứu tại bệnh viện.

Ca lâm sàng 3: Đột quỵ và bệnh lý thần kinh sọ

Bệnh nhân nam, 39 tuổi, tiền sử đau đầu kiểu migraine, khởi phát đột ngột nhìn đôi ngang và dọc. Khám lâm sàng ghi nhận sụp mi, liệt vận nhãn (liệt dây III và VI). MRI ban đầu không cản quang cho kết quả bình thường. Tuy nhiên, sau khi hội chẩn và chỉ định lại MRI có cản quang, bệnh nhân được chẩn đoán bị xuất huyết tuyến yên (pituitary apoplexy). Đây là tình trạng cấp cứu thần kinh có thể gây tử vong do suy tuyến thượng thận cấp (panhypopituitarism). Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chỉ định đúng loại hình ảnh học trong các trường hợp nghi ngờ bệnh lý vùng hố yên.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ tuổi bệnh nhân (Ca 1)27 tuổi
Thị lực mắt phải (Ca 1)20/70
Huyết áp (Ca 2)180/144 mmHg
Tỷ lệ bệnh nhân NMOSDKhoảng 22,000 ca tại Mỹ
Liều Doxycycline (khuyến cáo)100 mg, 2 lần/ngày, trong 1 tháng
Bình luận: Thông tin theo Optometric Education Consultants, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các ca lâm sàng minh họa tầm quan trọng của việc không bỏ sót các dấu hiệu "đỏ" (red flags) như xuất huyết gai thị hoặc đau đầu dữ dội. Hạn chế của hội chẩn từ xa là phụ thuộc vào chất lượng hình ảnh và kỹ năng khám của người gửi, do đó cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa.
  • Luôn kiểm tra huyết áp ở mọi bệnh nhân có biểu hiện sưng gai thị, đặc biệt ở người trẻ.
  • Xuất huyết gai thị không điển hình cho viêm dây thần kinh thị giác do mất myelin; cần tìm nguyên nhân khác.
  • Sụp mi và liệt vận nhãn cấp tính cần loại trừ xuất huyết tuyến yên (pituitary apoplexy) bằng MRI có cản quang.
  • Tắc động mạch võng mạc (retinal artery occlusion) được coi là một dạng đột quỵ, cần chuyển cấp cứu chuyên khoa đột quỵ.
  • Hội chẩn từ xa là công cụ hỗ trợ, không thay thế được việc thăm khám trực tiếp và chỉ định cận lâm sàng chuyên sâu.

Tài liệu tham khảo:

Optometric Education Consultants, 2026, Phone a Friend: The Greatest Cases That I Never Saw, Video ID: mMA6uM3ykZ8.

Xem thêm