Ứng dụng OCT, OCTA và Trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán và quản lý bệnh lý võng mạc

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. R Unnikrishnan Nair đã trình bày về việc tích hợp các dấu ấn sinh học (biomarkers) trên OCT, OCTA và vai trò của AI trong thực hành lâm sàng võng mạc. Các công cụ này hỗ trợ bác sĩ trả lời các câu hỏi cốt lõi về sự hiện diện của bệnh lý, tiên lượng thị lực và theo dõi đáp ứng điều trị.

Dấu ấn sinh học trên OCT

Dấu ấn sinh học cấu trúc trên OCT giúp xác định tình trạng bệnh lý. Dịch trong võng mạc (IRF - Intraretinal fluid) được coi là một chỉ dấu cần can thiệp điều trị, với lượng dịch thường tương quan với mức độ suy giảm thị lực. Ngược lại, dịch dưới võng mạc (SRF - Subretinal fluid) là một dấu hiệu cần thận trọng hơn trong việc quyết định điều trị. Đối với bệnh thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD), các dấu ấn như drusen, thể tích drusen và các điểm tăng phản xạ (HRF - Hyperreflective foci) đóng vai trò quan trọng trong việc phân tầng nguy cơ tiến triển thành teo võng mạc. HRF trong bệnh võng mạc đái tháo đường (DME) thường là các đại thực bào chứa lipid, trong khi HRF trong AMD lại liên quan đến sự di chuyển của tế bào biểu mô sắc tố (RPE) và là tiền thân của teo võng mạc. Sự hiện diện hoặc vắng mặt của vùng ellipsoid (ellipsoid zone) là dấu ấn quan trọng nhất để dự đoán thị lực và khả năng phục hồi của tế bào thụ cảm ánh sáng.

Đánh giá tưới máu qua OCTA

OCTA (Optical Coherence Tomography Angiography) cung cấp thông tin về tưới máu võng mạc thông qua các chỉ số định lượng. Chỉ số thiếu máu cục bộ (ischemic index) giúp đánh giá nguy cơ tân mạch. Trước đây, các bác sĩ thường ước tính dựa trên diện tích đĩa thị (ví dụ 5-10 diện tích đĩa thị trong tắc tĩnh mạch võng mạc - BRV), nhưng hiện nay OCTA cho phép đo lường chính xác hơn, với ngưỡng khoảng 141 diện tích đĩa thị trong chụp mạch góc rộng. Việc theo dõi sự thay đổi của vùng vô mạch trung tâm (FAZ - Foveal avascular zone) và mật độ mạch máu giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời, đặc biệt trong bệnh võng mạc đái tháo đường và tắc tĩnh mạch võng mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ngưỡng phân biệt iora và curora250 microns
Ngưỡng đo lường thiếu máu cục bộ141 diện tích đĩa thị
Vai trò của IRFDấu hiệu cần can thiệp điều trị
Vai trò của vùng ellipsoidDự đoán thị lực và tiên lượng phục hồi

Vai trò của Trí tuệ nhân tạo (AI)

AI đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ trong ba lĩnh vực chính: phân loại (triage), định lượng (quantification) và dự đoán (prediction). Trong bệnh võng mạc đái tháo đường, AI có thể được sử dụng để sàng lọc tự động với độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Trong tương lai, việc áp dụng AI vào các dự án OCT tại nhà (home OCT) sẽ giúp theo dõi bệnh nhân AMD theo phác đồ treat-and-extend, cho phép phát hiện sớm sự gia tăng dịch để can thiệp kịp thời. Dr. Nair nhấn mạnh rằng AI không thay thế bác sĩ mà là công cụ để "dạy cách làm nông", giúp chuẩn hóa thực hành lâm sàng và tối ưu hóa quy trình làm việc.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng IRF làm chỉ dấu điều trị tuyệt đối cần cân nhắc kỹ trên từng bệnh nhân, đặc biệt là các trường hợp DME không triệu chứng, nơi việc theo dõi có thể là một lựa chọn hợp lý theo các nghiên cứu lớn như DRCR.net. Các công nghệ AI cần được kiểm chứng về tính minh bạch và đạo đức trước khi áp dụng rộng rãi trong chẩn đoán tự động.
  • Sử dụng IRF như một dấu hiệu cảnh báo cần can thiệp điều trị trong AMD.
  • Sử dụng các chỉ số định lượng trên OCTA để đánh giá nguy cơ tân mạch thay vì ước tính bằng mắt thường.
  • Tận dụng các dấu ấn sinh học như vùng ellipsoid để tiên lượng khả năng phục hồi thị lực cho bệnh nhân.
  • Chuẩn bị cho xu hướng theo dõi bệnh nhân từ xa thông qua các thiết bị OCT tại nhà.

Tài liệu tham khảo:

Dr. R Unnikrishnan Nair, 2026, AIOC 2026 - IC68 T Dr R Unnikrishnan Nair Imaging Innovations in Retina – Oct Biomarkers, Octa, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: rqdFF2v7lmo.

Xem thêm