Hội thảo AIOC 2026 GP10 của Jharkhand Ophthalmological Society đã thảo luận về năm tình huống phẫu thuật phức tạp trong đục thủy tinh thể ở cả người lớn và trẻ em, nơi các bệnh lý đồng mắc biến phẫu thuật thường quy thành thách thức ra quyết định chiến lược. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá tiền phẫu tỉ mỉ và lựa chọn kỹ thuật hỗ trợ bao (capsular support) phù hợp để đảm bảo kết quả thị giác tối ưu.
Quản lý bán trật thủy tinh thể do chấn thương ở trẻ em
Trong các trường hợp bán trật thủy tinh thể (lens subluxation) do chấn thương ở trẻ em, tình trạng này thường không tiến triển, do đó mục tiêu chính là duy trì sự tập trung của túi bao và kiểm soát không gian tiềm tàng nơi dịch kính có thể thoát ra. Các yếu tố cần cân nhắc bao gồm độ đàn hồi cao của củng mạc, độ cứng nhãn cầu thấp và dịch kính dạng sợi. Phẫu thuật viên cần thực hiện đánh giá tiền phẫu chi tiết, bao gồm soi đáy mắt giãn đồng tử hoàn toàn để xác định mức độ bán trật và tình trạng thủy tinh thể. Các dấu hiệu tiền phẫu như phacodonesis, di lệch zonule và sa dịch kính cần được ghi nhận. Việc sử dụng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như siêu âm sinh hiển vi (UBM) hoặc siêu âm B-scan giúp đánh giá tình trạng zonule và loại trừ bệnh lý phân đoạn sau. Đối với trẻ em, ngưỡng sử dụng vòng căng bao (CTR) nên thấp hơn người lớn do nguy cơ xơ hóa bao (PCO) cao và rủi ro nhược thị (amblyopia) nếu có sự lệch tâm dù là nhỏ.
Chiến lược phẫu thuật và kỹ thuật hỗ trợ bao
Chiến lược phẫu thuật hybrid được khuyến cáo, sử dụng móc giữ bao (capsular hooks) để ổn định trong phẫu thuật, sau đó đặt CTR sau khi đã làm sạch vỏ (cortex). Các thách thức trong phẫu thuật bao gồm khó tạo bao tròn (capsulorhexis) do thủy tinh thể di động nhiều. Bất kỳ sự gián đoạn nào ở bờ bao đều là chống chỉ định cho việc sử dụng CTR tiêu chuẩn. Kỹ thuật "fishtail" được mô tả là một phương pháp đáng tin cậy để đưa CTR vào túi bao. Nếu CTR bị lệch hoặc không nằm trong túi bao (dấu hiệu S-sign), phẫu thuật viên cần tạm dừng, bơm lại chất nhầy (OBD) và xoay đầu kim tiêm. Đối với các trường hợp bán trật nặng (>4 giờ đồng hồ), cần sử dụng các thiết bị cố định củng mạc (scleral fixation device) như vòng Cionni hoặc các phân đoạn căng bao (CT segments) để đảm bảo sự ổn định lâu dài.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Bán trật < 3 giờ | CTR tiêu chuẩn |
| Bán trật 3-4 giờ | CTR tiêu chuẩn |
| Bán trật 4-6 giờ | Thiết bị cố định củng mạc (ví dụ: vòng Cionni) |
| Bán trật > 6 giờ | CTR kết hợp 2 phân đoạn hoặc vòng đôi |
| Tỷ lệ PCO ở trẻ em | 50% số ca |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa kỹ thuật dựa trên mức độ bán trật zonule. Lưu ý rằng việc sử dụng CTR trong phẫu thuật nhi khoa đòi hỏi sự thận trọng cao do nguy cơ co rút bao và lệch tâm thứ phát.
Xử trí chấn thương nhãn cầu và đục thủy tinh thể
Nguyên tắc cốt lõi trong chấn thương nhãn cầu là khôi phục sự toàn vẹn của nhãn cầu (globe integrity), trong đó phục hồi thị giác là thứ yếu so với sự sống còn về cấu trúc. Việc trì hoãn phẫu thuật đục thủy tinh thể (deferred cataract surgery) trong các ca chấn thương mở thường mang lại kết quả tốt hơn do cho phép giải quyết phù giác mạc, ổn định tiền phòng và giảm phản ứng viêm. Phẫu thuật đồng thời chỉ nên cân nhắc trong các trường hợp chọn lọc như vỏ thủy tinh thể mềm (fluffy cortex) chạm vào nội mô hoặc vết thương nhỏ tự đóng. Việc trì hoãn giúp phẫu thuật viên có thời gian lập kế hoạch đa chuyên khoa, thực hiện sinh trắc học (biometry) chính xác hơn khi nhãn cầu đã ổn định, từ đó cải thiện kết quả khúc xạ.
Đục thủy tinh thể kèm hội chứng giả bong bao (Pseudoexfoliation)
Hội chứng giả bong bao (pseudoexfoliation syndrome) thường đi kèm với đục thủy tinh thể, loạn thị và glaucoma. Tỷ lệ bán trật thủy tinh thể trong nhóm này là 8.4% đến 10.6%. Đối với các ca này, việc kết hợp phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) và đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) toric là khả thi nếu không có tình trạng lỏng lẻo zonule tiến triển. Các nghiên cứu cho thấy việc đặt IOL toric trong cùng một phiên phẫu thuật với phẫu thuật glaucoma mang lại kết quả khúc xạ tối ưu. Tuy nhiên, cần thận trọng với các trường hợp có độ lỏng lẻo zonule nặng, nơi việc đặt IOL toric có thể không ổn định do sự thay đổi cấu trúc củng mạc sau phẫu thuật.
- Ưu tiên ổn định cấu trúc nhãn cầu trước khi can thiệp quang học.
- Sử dụng CTR và các thiết bị hỗ trợ bao cho mọi trường hợp bán trật zonule đáng kể.
- Trì hoãn phẫu thuật đục thủy tinh thể trong chấn thương để giảm nguy cơ viêm và biến chứng.
- Cá thể hóa việc lựa chọn IOL toric trong hội chứng giả bong bao dựa trên độ ổn định của zonule.
- Theo dõi dài hạn là bắt buộc đối với các ca phẫu thuật thủy tinh thể phức tạp.
Tài liệu tham khảo:
Jharkhand Ophthalmological Society, 2026, AIOC 2026 GP10: Cracking the code in complex cataract situations, AIOC Editor Proceedings, Video ID: BIm-C24bw1w.