Ứng dụng OCT trong chẩn đoán các bệnh lý đáy mắt

Bs Ngô Hữu Thế
13.10.26
Last Updated

Chụp cắt lớp võng mạc (Optical Coherence Tomography - OCT) là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh độ phân giải cao, đóng vai trò thiết yếu trong việc đánh giá giải phẫu bình thường và bệnh lý của võng mạc. Việc đọc kết quả OCT đòi hỏi sự hiểu biết về cấu trúc các lớp võng mạc, từ lớp màng ngăn trong (Internal Limiting Membrane - ILM) đến lớp biểu mô sắc tố võng mạc (Retinal Pigment Epithelium - RPE), cũng như khả năng nhận diện các dấu hiệu bệnh lý như co kéo dịch kính võng mạc, lỗ hoàng điểm, hoặc các tổn thương tại lớp tế bào cảm quang.

Giải phẫu võng mạc trên OCT

Khi phân tích hình ảnh OCT, cần xác định các lớp võng mạc theo thứ tự từ trong ra ngoài. Lớp đầu tiên là ILM, tiếp đến là các lớp thần kinh. Các ranh giới giữa phần trong và phần ngoài của tế bào cảm quang (photoreceptor) là các mốc quan trọng. Vùng eo thắt (ellipsoid zone) là ranh giới giữa phần trong và phần ngoài của tế bào cảm quang, sự toàn vẹn của đường này phản ánh chức năng của tế bào nón và tế bào que. Nếu đường này bị đứt đoạn, không rõ nét hoặc mất đi, đó là dấu hiệu tổn thương tế bào cảm quang. Ngoài ra, lớp RPE tăng phản xạ là mốc quan trọng để đánh giá các tổn thương từ dưới đẩy lên hoặc các bệnh lý tại hắc mạc.

Kiểm tra thông số và chất lượng hình ảnh

Trước khi đọc kết quả, cần kiểm tra thông tin bệnh nhân, đặc biệt là ngày tháng năm sinh để máy so sánh với cơ sở dữ liệu người bình thường cùng độ tuổi. Tín hiệu OCT (signal strength) cần đạt từ 6 trở lên để đảm bảo chất lượng chẩn đoán; nếu dưới 5, kết quả có thể không đáng tin cậy do môi trường đục, bệnh nhân không phối hợp, chớp mắt hoặc đồng tử nhỏ dưới 3mm. Trong trường hợp môi trường đục, nếu vẫn quan sát được các lớp võng mạc, kết quả vẫn có thể chấp nhận được để chẩn đoán.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tín hiệu OCT tốt6 trở lên
Tín hiệu OCT kém5 trở xuống
Đồng tử tối thiểu để chụp3mm
Phân loại lỗ hoàng điểm nhỏdưới 250 micromet
Phân loại lỗ hoàng điểm vừa250 đến dưới 400 micromet
Phân loại lỗ hoàng điểm lớntrên 400 micromet

Bệnh lý hoàng điểm và co kéo

Các bệnh lý thường gặp bao gồm lỗ hoàng điểm, màng trước võng mạc và phù võng mạc do co kéo. Lỗ hoàng điểm được phân loại dựa trên kích thước. Màng trước võng mạc dày lên gây co kéo, làm võng mạc dày lên và phù. Tế bào Müller đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc võng mạc, khi bị tác động bởi màng trước võng mạc, nó có thể gây co kéo các lớp khác. Đối với bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch, OCT cho thấy dịch dưới võng mạc và các vùng bong biểu mô sắc tố. Trong bệnh lý Polyp mạch hắc mạc (Polypoidal Choroidal Vasculopathy - PCV), các dấu hiệu đặc hiệu bao gồm biểu mô sắc tố bị đẩy lồi lên với góc dốc, dấu hiệu hai lớp (double-layer sign) và các vùng tăng phản xạ dưới biểu mô sắc tố.

Bình luận: Tài liệu cung cấp hướng dẫn cơ bản về cách đọc OCT và nhận diện các bệnh lý đáy mắt phổ biến. Cần lưu ý rằng việc chẩn đoán chính xác các bệnh lý như PCV hoặc tân mạch hắc mạc đôi khi cần kết hợp với chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography) hoặc chụp mạch indocyanine xanh (ICG) để xác định rõ bản chất tổn thương, đặc biệt khi hình ảnh OCT không điển hình hoặc có sự nhầm lẫn giữa các loại tân mạch.
  • Luôn kiểm tra tín hiệu OCT trước khi đưa ra kết luận chẩn đoán.
  • Xác định chính xác các mốc giải phẫu như đường ellipsoid zone để đánh giá tiên lượng thị lực.
  • Sử dụng các chế độ chụp khác nhau (như 6x6 hoặc 8x8) tùy thuộc vào mục đích quan sát diện rộng hay độ phân giải cao.
  • Đối với bệnh nhân nghi ngờ PCV, tìm kiếm dấu hiệu bong biểu mô sắc tố dạng dốc và dấu hiệu hai lớp.
  • Khi có nghi ngờ bệnh lý hắc mạc, cần cân nhắc chụp mạch huỳnh quang hoặc ICG nếu điều kiện cho phép.

Tài liệu tham khảo:

Colorful Prism, 2022, OCT TRONG CHẨN ĐOÁN CÁC BỆNH LÝ ĐÁY MẮT, YouTube, Video ID: CXQ2uwc2yyU.

Xem thêm