Ứng dụng siêu âm hội tụ trong điều trị bệnh Alzheimer và các rối loạn thần kinh

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Trong buổi thảo luận tại BrightFocus Foundation năm 2026, Dr. Ali Rezai đã trình bày về tiềm năng của siêu âm hội tụ (focused ultrasound) trong việc thay đổi cách tiếp cận điều trị bệnh Alzheimer và các bệnh lý thần kinh khác. Nghiên cứu tập trung vào việc sử dụng sóng âm năng lượng cao để tác động vào các vùng não cụ thể, mở ra hướng đi mới cho việc đưa thuốc qua hàng rào máu não (blood-brain barrier - BBB) và điều biến thần kinh (neuromodulation).

Cơ chế và ứng dụng của siêu âm hội tụ

Siêu âm hội tụ sử dụng các sóng âm có tần số trên 20.000 Hz, được tập trung chính xác vào các vùng não mục tiêu thông qua hệ thống hàng ngàn đầu dò. Công nghệ này cho phép thực hiện ba ứng dụng chính: (1) tạo tổn thương khu trú cường độ cao để điều trị run trong bệnh Parkinson; (2) mở tạm thời hàng rào máu não để tăng cường đưa thuốc vào não; (3) điều biến thần kinh cường độ thấp để kích hoạt các vùng não liên quan đến nhận thức và giảm lo âu. Việc mở hàng rào máu não được thực hiện bằng cách tiêm các vi bong bóng (microbubbles) vào máu, sau đó dùng sóng siêu âm làm chúng rung động, tạo ra các khe hở tạm thời cho phép các phân tử lớn như kháng thể đi qua.

Kết quả nghiên cứu trên bệnh nhân Alzheimer

Trong một nghiên cứu thử nghiệm nhỏ với 5 bệnh nhân, việc kết hợp siêu âm hội tụ với liệu pháp kháng thể (như lecanemab và donanemab) đã cho thấy khả năng tăng cường nồng độ thuốc vào não gấp 7 đến 8 lần. Kết quả từ PET scan cho thấy vùng não được tác động bởi siêu âm hội tụ có tốc độ làm sạch các mảng bám beta-amyloid nhanh hơn đáng kể so với chỉ dùng kháng thể đơn thuần. Mục tiêu là rút ngắn thời gian làm sạch mảng bám từ 2-3 năm xuống còn 3-6 tháng. Tuy nhiên, tác giả nhấn mạnh đây vẫn là nghiên cứu giai đoạn đầu, chưa được FDA phê duyệt cho điều trị Alzheimer.

Sinh thiết lỏng và chẩn đoán sớm

Một ứng dụng đột phá khác là sinh thiết lỏng (liquid biopsy), cho phép chẩn đoán các bệnh lý não mà không cần phẫu thuật xâm lấn. Khi hàng rào máu não được mở tạm thời, các dấu ấn sinh học (biomarkers) hoặc protein đặc trưng của bệnh lý (như beta-amyloid hoặc tau) có thể thoát từ não vào máu. Việc xét nghiệm máu ven ngoại vi sau đó giúp phát hiện sớm các tình trạng bệnh lý trước khi triệu chứng lâm sàng xuất hiện 10 năm hoặc hơn. Công nghệ này cũng hỗ trợ theo dõi hiệu quả điều trị thông qua việc đo lường sự sụt giảm nồng độ các protein này trong máu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu thử nghiệm5 bệnh nhân
Thời gian hồi phục hàng rào máu não48 giờ
Tăng nồng độ kháng thể vào não7 đến 8 lần
Thời gian làm sạch mảng bám (kết hợp)3 đến 6 tháng
Thời gian làm sạch mảng bám (đơn trị)2 đến 3 năm
Bình luận: Thông tin theo BrightFocus Foundation, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về hiệu quả làm sạch mảng bám và sinh thiết lỏng dựa trên nghiên cứu proof-of-concept với cỡ mẫu rất nhỏ (n=5), do đó cần thận trọng khi ngoại suy kết quả. Hạn chế lớn nhất hiện nay là tính an toàn dài hạn và khả năng cải thiện chức năng nhận thức thực tế trên lâm sàng vẫn chưa được chứng minh qua các thử nghiệm lớn.
  • Ưu tiên sàng lọc sớm các đối tượng có nguy cơ cao thông qua dấu ấn sinh học trong máu.
  • Theo dõi sát các biến chứng ARIA (amyloid-related imaging abnormalities) khi sử dụng liệu pháp kháng thể.
  • Tích hợp các thói quen sống lành mạnh (tập thể dục, chế độ ăn Mediterranean, kiểm soát huyết áp/tiểu đường) để hỗ trợ sức khỏe não bộ.
  • Cập nhật các thử nghiệm lâm sàng đang tuyển bệnh nhân tại các trung tâm uy tín.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Ali Rezai, 2026, How Focused Ultrasound is Changing Alzheimer's Treatment, BrightFocus Foundation, Video ID: j_Dn66_dTxg.

Xem thêm