Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (năm 2026) về chủ đề các triệu chứng gây khó chịu sau phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery) đã hệ thống hóa các nguyên nhân thường gặp và hướng xử trí lâm sàng. Các triệu chứng phổ biến bao gồm nhìn mờ, chói sáng (glare), quầng sáng (halos), hiện tượng starburst, sợ ánh sáng (photophobia), bóng đen và hiện tượng ruồi bay (floaters).
Nguyên nhân gây triệu chứng sau phẫu thuật
Các nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng này bao gồm sai số khúc xạ tồn dư (residual refractive error), chứng loạn thị giác (dysphotopsia), thiết kế thủy tinh thể nhân tạo (IOL) có cạnh vuông (square-edged IOLs), các vấn đề liên quan đến IOL như đục bao sau (PCO), di lệch thủy tinh thể ra trước hoặc co rút bao. Ngoài ra, các bệnh lý bề mặt nhãn cầu như khô mắt, tình trạng sau phẫu thuật khúc xạ và một số bệnh lý võng mạc cũng cần được xem xét. Loạn thị giác được chia thành hai loại: dương tính (positive dysphotopsia) với các vệt sáng và âm tính (negative dysphotopsia) với các bóng đen hình liềm ở vùng thái dương.
Quản lý loạn thị giác và sai số khúc xạ
Loạn thị giác dương tính thường liên quan đến thiết kế IOL cạnh vuông, chỉ số khúc xạ cao, IOL đa tiêu cự hoặc tình trạng lệch tâm IOL. Hầu hết các trường hợp này sẽ tự cải thiện sau vài tháng nhờ quá trình thích nghi thần kinh (neuroadaptation), do đó bác sĩ cần dành thời gian tư vấn và trấn an bệnh nhân. Đối với loạn thị giác âm tính, cơ chế chính xác chưa được làm rõ, nhưng cũng thường cải thiện theo thời gian. Trong các trường hợp dai dẳng, có thể cân nhắc phẫu thuật chụp bao sau ngược (reverse optic capture) hoặc thay thế IOL. Đối với các trường hợp sai số khúc xạ, các lựa chọn bao gồm đeo kính, kính áp tròng hoặc phẫu thuật laser bổ sung.
Vai trò của bề mặt nhãn cầu và thiết kế IOL
Bệnh lý bề mặt nhãn cầu là tác dụng phụ thường gặp sau phẫu thuật đục thủy tinh thể. Cần đánh giá tình trạng khô mắt và màng phim nước mắt trước phẫu thuật để can thiệp bằng nước mắt nhân tạo, nút điểm lệ hoặc liệu pháp omega. Về thiết kế IOL, các loại IOL phi cầu (aspheric) giúp giảm quang sai cầu, cải thiện độ tương phản. IOL từ Johnson & Johnson và Alcon thường sử dụng độ phi cầu âm để triệt tiêu độ phi cầu dương của giác mạc, tuy nhiên nhạy cảm hơn với tình trạng lệch tâm hoặc nghiêng. Ngược lại, IOL từ Zeiss và Bausch & Lomb sử dụng độ phi cầu trung tính, giúp dung nạp tốt hơn với tình trạng lệch tâm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Triệu chứng phổ biến | Nhìn mờ, chói, quầng sáng, starburst, sợ ánh sáng, bóng đen, floaters |
| Nguyên nhân phổ biến nhất | Sai số khúc xạ tồn dư |
| Độ phi cầu giác mạc trung bình | 0.27 |
| DLI (Dysfunctional Lens Index) bình thường | 10 (màu xanh) |
| DLI trong ca lâm sàng báo cáo | 2.6 (cao) |
| Thời gian cải thiện triệu chứng sau can thiệp | 7 ngày |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tư vấn trước phẫu thuật để quản lý kỳ vọng của bệnh nhân. Việc sử dụng các công cụ như iTrace để phân tích quang sai nội nhãn là một phương pháp hỗ trợ chẩn đoán hữu ích trong các ca khó, đặc biệt khi nghi ngờ lệch tâm hoặc nghiêng IOL do xơ hóa bao sau.
- Đánh giá kỹ bề mặt nhãn cầu và tình trạng khô mắt trước khi phẫu thuật.
- Tư vấn kỹ về khả năng thích nghi thần kinh đối với các triệu chứng loạn thị giác nhẹ.
- Lựa chọn thiết kế IOL (phi cầu âm hoặc trung tính) dựa trên tình trạng giác mạc và nguy cơ lệch tâm của bệnh nhân.
- Sử dụng các công cụ chẩn đoán hình ảnh để xác định nguyên nhân thực thể (lệch tâm, nghiêng IOL) trước khi quyết định can thiệp phẫu thuật lại.
Tài liệu tham khảo:
Urvija Choudhary, 2026, Disturbing Symptoms, AIOC2026 IC77, Video ID: r2QF-xyPMWE.