Xử trí hội chứng mắt cứng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Subhash Prasad đã trình bày về một tình trạng cấp cứu nhãn khoa hiếm gặp nhưng nghiêm trọng là hội chứng mắt cứng trong phẫu thuật (acute intraoperative rock hard eye syndrome). Tình trạng này được Lao OC mô tả lần đầu vào năm 2014, đặc trưng bởi sự xẹp tiền phòng, nhãn áp tăng cao, nhãn cầu trở nên cứng chắc và sa mống mắt qua các cổng phụ hoặc cổng chính.

Cơ chế bệnh sinh

Cơ chế chính của hội chứng này là sự chuyển hướng của dịch (aqueous) hoặc dung dịch muối cân bằng (Balanced Salt Solution - BSS) ra phía sau thông qua vùng zonule-bao, đi vào khoang dịch kính. Sự tích tụ dịch tạo áp lực cao trong khoang sau, dẫn đến block đồng tử và đóng góc ngay trên bàn mổ. Đây là cơ chế một chiều, dịch bị kẹt và không thể quay trở lại tiền phòng. Các yếu tố nguy cơ bao gồm cận thị nặng, glaucoma, chiều dài trục nhãn cầu ngắn, tăng huyết áp và bệnh nhân cao tuổi. Tình trạng này có thể xảy ra trong các bước hydrodissection, nucleotomy hoặc hút vỏ (cortical aspiration) nếu BSS được bơm quá mạnh hoặc bị kẹt phía sau nhân.

Chẩn đoán phân biệt và xử trí

Khi gặp mắt cứng trong phẫu thuật, bước đầu tiên là loại trừ các nguyên nhân do chèn ép từ bên ngoài như mi mắt hoặc vành mi quá chặt. Sau đó, cần phân biệt giữa misdirection dịch (còn phản xạ đỏ, bệnh nhân không đau) và xuất huyết trên hắc mạc (mất phản xạ đỏ, bệnh nhân đau dữ dội, diễn tiến chậm). Nếu nghi ngờ xuất huyết trên hắc mạc, cần khâu đóng vết mổ ngay lập tức và trì hoãn phẫu thuật. Nếu là misdirection dịch, cần ngừng bơm dịch, hạ thấp độ cao chai dịch (nếu dùng hệ thống trọng lực) và tiêm tĩnh mạch bolus 20% mannitol. Nếu không cải thiện, cần cân nhắc hủy bỏ phẫu thuật và chờ đợi 1-2 ngày.

Kỹ thuật vitreous tap

Kỹ thuật vitreous tap là phương pháp hữu hiệu để giải quyết tình trạng này ngay trên bàn mổ. Phẫu thuật viên thực hiện đường vào qua pars plana, cách rìa giác mạc 3.5 đến 4 mm. Sử dụng đầu cắt dịch kính (vitreous cutter) với tốc độ cắt cao và vacuum thấp để hút một lượng nhỏ dịch kính cho đến khi nhãn cầu mềm trở lại, sau đó tiêm viscoelastic qua đường paracentesis để tái tạo tiền phòng. Cần lưu ý đánh dấu đầu cutter ở mức 10 mm để tránh đi quá sâu vào trung tâm nhãn cầu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tên hội chứngAcute intraoperative rock hard eye syndrome
Năm định nghĩa2014
Liều MannitolBolus 20% mannitol
Vị trí vitreous tap3.5 đến 4 mm sau rìa giác mạc
Dấu hiệu sớm nhấtXẹp tiền phòng
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật vitreous tap qua pars plana đòi hỏi kinh nghiệm phẫu thuật dịch kính để tránh tổn thương võng mạc. Việc phân biệt giữa misdirection dịch và xuất huyết trên hắc mạc là yếu tố then chốt quyết định việc tiếp tục hay hủy bỏ phẫu thuật.
  • Luôn kiểm tra và loại trừ các yếu tố chèn ép nhãn cầu từ bên ngoài (vành mi, mi mắt) trước khi chẩn đoán hội chứng mắt cứng.
  • Sử dụng mannitol tĩnh mạch như một biện pháp hỗ trợ ban đầu trong khi chuẩn bị các bước can thiệp sâu hơn.
  • Thực hiện vitreous tap qua pars plana với sự kiểm soát chặt chẽ về độ sâu (3.5-4mm) và thông số máy (tốc độ cắt cao, vacuum thấp).
  • Nếu nghi ngờ xuất huyết trên hắc mạc, ưu tiên khâu đóng vết mổ và trì hoãn phẫu thuật để tránh tổn thương thêm.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Subhash Prasad, 2026, AIOC2026 IC470 Dr Subhash Prasad Intraoperative Hard Eye, aioseditorproceedings, Video ID: uro5ggUGQAM.

Xem thêm