Đại dịch cận thị và quản lý lâm sàng toàn diện cho trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 IC82 về chủ đề cận thị và bác sĩ nhãn khoa thận trọng, các chuyên gia đã nhấn mạnh sự chuyển dịch từ việc chỉ kê đơn kính sang quản lý cận thị toàn diện. Cận thị hiện được coi là vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, với dự báo 50% dân số toàn cầu sẽ bị cận thị và 10% bị cận thị nặng vào năm 2050.

Đánh giá nguy cơ và yếu tố lối sống

Việc quản lý hiệu quả bắt đầu bằng đánh giá nguy cơ chính xác. Nguy cơ trẻ bị cận thị tăng gấp 3 lần nếu có một cha mẹ cận thị và gấp 6 lần nếu cả hai cha mẹ đều cận thị. Các yếu tố nguy cơ tiến triển bao gồm khởi phát sớm (trước 9 tuổi), tiền sử gia đình, thời gian làm việc gần quá mức và hạn chế thời gian ngoài trời. Tốc độ tiến triển nhanh được định nghĩa là hơn 0,75 diopter mỗi năm. Các yếu tố có thể thay đổi bao gồm hành vi thị giác (thời gian nhìn gần, thời gian sử dụng màn hình, thiếu nghỉ ngơi thị giác), yếu tố môi trường (giảm tiếp xúc ngoài trời, ánh sáng xung quanh thấp) và dinh dưỡng (vitamin D, protein, chất chống oxy hóa).

Chiến lược kiểm soát cận thị

Thời gian ngoài trời là chiến lược đơn giản và hiệu quả nhất về chi phí. Hơn 2 giờ mỗi ngày ngoài trời giúp giảm nguy cơ và có thể dẫn đến thoái lui cận thị. Cơ chế bao gồm tăng nồng độ dopamine võng mạc (tín hiệu dừng kéo dài trục nhãn cầu) và điều hòa nhịp sinh học. Đối với quản lý quang học, các lựa chọn bao gồm kính gọng kiểm soát cận thị (như DIMS của Hoya, kính aspheric, hoặc các thấu kính có yếu tố khúc xạ hình khuyên của Zeiss) và kính tiếp xúc (orthokeratology, kính tiếp xúc mềm đa tiêu cự). Các phương pháp này hoạt động bằng cách tạo ra tiêu điểm myopic (myopic defocus) ở ngoại vi để ngăn chặn tín hiệu kéo dài trục nhãn cầu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Dự báo cận thị toàn cầu 205050% dân số
Dự báo cận thị nặng 205010% dân số
Tăng nguy cơ cận thị (1 cha mẹ)3 lần
Tăng nguy cơ cận thị (2 cha mẹ)6 lần
Tốc độ tiến triển nhanh> 0,75 diopter/năm
Hiệu quả kiểm soát cận thị40-60%

Cận thị ở người trưởng thành và tác động kỹ thuật số

Cận thị ở người trưởng thành (trên 18 tuổi) thường ở mức độ thấp đến trung bình, là phản ứng với môi trường thị giác như làm việc gần kéo dài và độ trễ điều tiết (accommodative lag) cao. Việc sử dụng điện thoại thông minh làm tăng nguy cơ cận thị do khoảng cách làm việc gần (khoảng 20 cm so với 40 cm khi đọc sách), gây nhu cầu điều tiết gấp đôi (5 diopter so với 2,5 diopter). Ngoài ra, ánh sáng xanh từ màn hình và việc giảm tần suất chớp mắt (từ 15 lần/phút xuống còn một nửa) dẫn đến các vấn đề bề mặt nhãn cầu và mỏi mắt kỹ thuật số. Cần thực hiện "digital detox", thiết lập ranh giới về thời gian và không gian sử dụng thiết bị.

Biến chứng võng mạc và sàng lọc trước phẫu thuật

Cận thị nặng liên quan đến các thay đổi ở phân đoạn sau như giãn lồi củng mạc, thoái hóa võng mạc ngoại vi (lattice degeneration, lỗ võng mạc, vết rách). Nguy cơ bong võng mạc (RD) tăng 50 lần ở nhóm cận thị trên -5 diopter. Trước khi phẫu thuật khúc xạ, bắt buộc phải khám võng mạc giãn đồng tử. Nếu phát hiện tổn thương võng mạc có nguy cơ, cần điều trị bằng laser barrage ít nhất 2 tuần trước phẫu thuật. Bệnh nhân cần được tư vấn về các dấu hiệu nguy hiểm như chớp sáng, ruồi bay hoặc hiệu ứng màn che.

Quản lý cận thị ở trẻ em mắc Keratoconus

Keratoconus ở trẻ em thường tiến triển nhanh hơn và nghiêm trọng hơn so với người lớn, thường liên quan đến viêm kết mạc mùa xuân (VKC) và thói quen dụi mắt. Chẩn đoán sớm là chìa khóa. Các phương pháp điều trị bao gồm C3R (cross-linking) để ngăn chặn tiến triển, kính tiếp xúc (scleral lenses, RGP) để phục hồi thị lực, và phẫu thuật (DALK, PK, ICL) trong các trường hợp chọn lọc. Sàng lọc hàng loạt ở trẻ em bằng soi bóng đồng tử là phương pháp hiệu quả để phát hiện sớm.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC82; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược kiểm soát cận thị như DIMS, orthokeratology và C3R cho Keratoconus là những can thiệp đã được chứng minh hiệu quả trong tài liệu. Cần lưu ý rằng việc quản lý cận thị đòi hỏi sự phối hợp giữa thay đổi lối sống và can thiệp y tế chuyên sâu.
  • Khuyến khích trẻ dành ít nhất 2 giờ mỗi ngày cho các hoạt động ngoài trời.
  • Áp dụng quy tắc 20-20-20 và giới hạn thời gian sử dụng màn hình dưới 2 giờ/ngày.
  • Thực hiện khám võng mạc giãn đồng tử kỹ lưỡng cho mọi bệnh nhân cận thị nặng trước khi phẫu thuật khúc xạ.
  • Sàng lọc sớm Keratoconus ở trẻ em có cận thị tiến triển hoặc có tiền sử VKC.
  • Sử dụng soi bóng đồng tử (retinoscopy) để đánh giá khúc xạ chính xác hơn ở bệnh nhân Keratoconus.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC82 The myopia pandemic and your prudent ophthalmologist, aioseditorproceedings, Video ID: 6m1mH-uCG60.

Xem thêm