Quản lý phẫu thuật mộng thịt: Từ cơ bản đến nâng cao

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC93 về phẫu thuật mộng thịt (pterygium surgery) đã cung cấp cái nhìn toàn diện về quản lý bệnh lý này, từ cơ chế bệnh sinh đến các kỹ thuật phẫu thuật tiên tiến nhằm giảm thiểu tỷ lệ tái phát. Mộng thịt là tình trạng bệnh lý phổ biến, đặc biệt tại các vùng có cường độ tia cực tím (UV) cao, với tỷ lệ mắc bệnh tại Ấn Độ dao động từ 17% đến 20%.

Cơ chế bệnh sinh và phân loại

Mộng thịt là một quá trình bệnh lý mạn tính do tiếp xúc với tia cực tím, dẫn đến đột biến gen p-53. Quá trình này tiến triển qua các giai đoạn: giai đoạn 1 (kích thước 2-4 mm), giai đoạn 2 và giai đoạn 3 (kích thước >4 mm, xâm lấn trục đồng tử). Sự tăng sinh mạch máu và các yếu tố tăng trưởng (vascular endothelial growth factor - VEGF) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của mộng thịt. Việc phân loại chính xác giúp tiên lượng nguy cơ tái phát sau phẫu thuật. Các trường hợp mộng thịt tái phát thường có phản ứng viêm mạnh mẽ, tăng sinh nguyên bào sợi (myofibroblast) và lắng đọng collagen quá mức.

Quản lý y khoa và phẫu thuật

Đối với mộng thịt nguyên phát, phẫu thuật cắt bỏ kết hợp ghép kết mạc tự thân (conjunctival autograft) là tiêu chuẩn vàng, giúp giảm tỷ lệ tái phát xuống còn 2-5%. Trong các trường hợp mộng thịt tái phát, việc sử dụng các thuốc chống tăng sinh mạch (anti-angiogenic agents) trước phẫu thuật một tuần có thể giúp giảm độ mạch máu, từ đó cải thiện kết quả phẫu thuật. Sử dụng keo dán fibrin (fibrin glue) thay cho chỉ khâu giúp giảm viêm và thời gian phẫu thuật. Đối với các trường hợp tái phát độ cao, có thể cân nhắc sử dụng Mitomycin C (MMC) trong phẫu thuật với thời gian áp dụng 1-2 phút, kết hợp với steroid và Cyclosporin sau phẫu thuật trong 3-6 tháng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mắc mộng thịt (Ấn Độ)17-20%
Tỷ lệ tái phát (sau ghép kết mạc tự thân)2-5%
Tỷ lệ tái phát (sau ghép kết mạc rìa tự thân)1-2%
Tỷ lệ tái phát (sau kỹ thuật Bare sclera)30%
Tỷ lệ biến chứng loét củng mạc (MMC)2-19%
Tỷ lệ biến chứng chậm biểu mô hóa (MMC)4-5%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC93; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như ghép kết mạc rìa tự thân (conjunctival limbal autograft - CLAU) được nhấn mạnh là phương pháp hiệu quả nhất để giảm tái phát nhờ cung cấp tế bào gốc rìa. Cần lưu ý rằng việc sử dụng MMC đòi hỏi sự thận trọng tuyệt đối để tránh biến chứng tan chảy củng mạc (scleral melt).

Phẫu thuật kết hợp mộng thịt và đục thủy tinh thể

Việc quyết định thực hiện phẫu thuật kết hợp hay theo giai đoạn (staged procedure) phụ thuộc vào mức độ của mộng thịt. Mộng thịt có thể gây biến dạng giác mạc, làm thay đổi công suất khúc xạ và gây loạn thị. Đối với mộng thịt độ 1 và 2, có thể cân nhắc phẫu thuật kết hợp. Tuy nhiên, với mộng thịt độ 3 và 4, hoặc khi có sẹo giác mạc sâu, nên thực hiện phẫu thuật theo giai đoạn để đảm bảo độ chính xác của đo đạc sinh trắc học (biometry) và kết quả khúc xạ sau phẫu thuật. Thời gian chờ đợi giữa hai lần phẫu thuật thường từ 4-6 tuần, hoặc lâu hơn (9-12 tháng) đối với các trường hợp mộng thịt tiến triển nặng.

  • Ưu tiên ghép kết mạc tự thân để giảm tỷ lệ tái phát.
  • Sử dụng keo dán fibrin để giảm viêm và thời gian phẫu thuật.
  • Cân nhắc phẫu thuật theo giai đoạn nếu mộng thịt gây loạn thị đáng kể hoặc ảnh hưởng đến trục đồng tử.
  • Sử dụng Mitomycin C (MMC) cần thận trọng, rửa sạch sau khi áp dụng để tránh biến chứng.
  • Theo dõi sát sau phẫu thuật để phát hiện sớm các dấu hiệu tái phát hoặc biến chứng như u hạt (granuloma).

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC 2026 IC93 PTERYGIUM SURGERY– BASICS AND BEYOND, YouTube, Video ID: gGscuXfp6-s.

Xem thêm