Đánh giá bệnh giãn mạch võng mạc vô căn loại 2 (MacTel 2) qua OCTA

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Bệnh giãn mạch võng mạc vô căn loại 2 (MacTel 2) là một bệnh lý mạch máu mắc phải tại hoàng điểm, được mô tả lần đầu bởi Gass và Blodi, sau đó được Yannuzzi và cộng sự đổi tên. Bệnh thường biểu hiện hai mắt, diễn tiến âm thầm và không xuất tiết, ảnh hưởng đến cả hai giới, đặc biệt trong độ tuổi từ thập kỷ thứ năm đến thứ bảy của cuộc đời.

Cơ chế bệnh sinh và phân loại lâm sàng

Cơ chế bệnh sinh của MacTel 2 hiện vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn, tuy nhiên giả thuyết phổ biến nhất là bệnh lý thoái hóa thần kinh (neurodegenerative disease) của hoàng điểm. Sự rối loạn chức năng của tế bào Muller đóng vai trò then chốt, dẫn đến chết tế bào thụ cảm ánh sáng, rối loạn các yếu tố gây viêm và tạo mạch, từ đó gây giãn mạch và tân mạch dưới võng mạc (SRNV). Các yếu tố di truyền, đái tháo đường và tăng huyết áp cũng được ghi nhận có liên quan. Về lâm sàng, các dấu hiệu đặc trưng bao gồm mất độ trong suốt của võng mạc, lắng đọng tinh thể, tĩnh mạch vuông góc, không gian dạng nang trong võng mạc và di cư sắc tố. Giai đoạn sớm bắt đầu bằng lắng đọng tinh thể, sau đó là mất độ trong suốt vùng thái dương cạnh hoàng điểm, xuất hiện mạch máu vuông góc và tăng sản biểu mô sắc tố võng mạc (RPE).

Đánh giá đa phương thức

Chụp mạch huỳnh quang (FA) từng là tiêu chuẩn vàng, cho thấy giãn mạch mao mạch thái dương hoàng điểm với tăng huỳnh quang lan tỏa muộn. Tuy nhiên, FA không phân biệt được các lớp đám rối mao mạch và khó phát hiện SRNV. Chụp cắt lớp quang học miền phổ (SD-OCT) cung cấp cái nhìn sâu sắc về các thay đổi thoái hóa thần kinh, bao gồm các hốc giảm phản xạ trong lớp võng mạc trong và ngoài, bong võng mạc tại hoàng điểm và gián đoạn lớp ellipsoid zone. Khác với các bệnh lý mạch máu khác, các khoảng trống giảm phản xạ trong MacTel 2 không liên quan đến tăng độ dày võng mạc. Tự huỳnh quang ánh sáng xanh (FAF) là công cụ bổ trợ, cho thấy tăng tự huỳnh quang tương đối ở vùng thái dương cạnh hoàng điểm do suy giảm sắc tố hoàng điểm ở giai đoạn sớm.

Đánh giá bằng chụp mạch cắt lớp quang học (OCT-A)

OCT-A là phương thức hình ảnh không xâm lấn, cho phép quan sát chi tiết ba chiều các lớp mạch máu võng mạc và hắc mạc mà không cần tiêm thuốc cản quang. OCT-A vượt trội hơn các phương pháp khác trong việc phát hiện sớm các bất thường vi mạch tại đám rối mao mạch sâu thái dương cạnh hoàng điểm, vốn thường nằm trong giới hạn bình thường trên SD-OCT và quá mỏng để phát hiện bằng FA. Các thay đổi này có thể lan rộng quanh hoàng điểm, dẫn đến hình thành các thông nối chorioretinal anastomoses và SRNV ở giai đoạn muộn. Các nghiên cứu định lượng cho thấy mật độ mạch máu giảm đáng kể ở bệnh nhân MacTel 2, đặc biệt tại đám rối sâu, cùng với sự gia tăng kích thước vùng vô mạch hoàng điểm (FAZ) và chỉ số acircularity index của FAZ, phản ánh mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ tuổi phổ biếnThập kỷ thứ 5 đến thứ 7 của cuộc đời
Đặc điểm bệnhBilateral, occult, non-exudative
Phân loại Toto et al.4 cấp độ (Grade 1-4)
Mật độ mạch máuGiảm đáng kể, đặc biệt ở đám rối sâu
Chỉ số FAZTăng acircularity index liên quan đến độ nặng
Bình luận: Thông tin theo Lopes et al., 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng OCT-A đã thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận chẩn đoán MacTel 2, cho phép phát hiện các tổn thương vi mạch mà FA bỏ sót. Cần lưu ý rằng sự gia tăng độ dày hắc mạc trong MacTel 2 vẫn còn là vấn đề gây tranh cãi trong y văn.
  • Tích hợp OCT-A vào quy trình khám đa phương thức để phát hiện sớm các bất thường vi mạch.
  • Theo dõi sát các thay đổi tại đám rối mao mạch sâu và sự hình thành thông nối mạch máu.
  • Sử dụng chỉ số acircularity index của FAZ như một công cụ hỗ trợ đánh giá mức độ nghiêm trọng.
  • Cân nhắc điều trị anti-VEGF khi có bằng chứng của tân mạch dưới võng mạc (SRNV).

Tài liệu tham khảo:

Beatriz O. Lopes, Margarida Brízido, Vanessa Lemos, Margarida Miranda, João Nascimento, 2022, Juxtafoveal Idiopathic Telangiectasia, OCTA in Ophthalmology, trang 93-98.

Xem thêm