Tài liệu tổng quan về các bệnh lý viêm võng mạc (Inflammatory Retinal Diseases) năm 2022 đã hệ thống hóa vai trò của chụp mạch cắt lớp quang học (OCTA) trong việc đánh giá các thay đổi vi mạch võng mạc. OCTA cung cấp thông tin chi tiết về hình thái vi mạch và tưới máu mao mạch ở cả đám rối mao mạch nông (SCP) và sâu (DCP), hỗ trợ đắc lực cho việc quản lý các tình trạng viêm màng bồ đào trung gian và sau.
Viêm mạch võng mạc
Viêm mạch võng mạc (Retinal vasculitis) là thành phần của hầu hết các loại viêm màng bồ đào trung gian và sau, có thể do các bệnh lý nhiễm trùng hoặc tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống, bệnh Behçet, xơ cứng rải rác, lao mắt và sarcoidosis. Trong giai đoạn viêm hoạt động, soi đáy mắt cho thấy hình ảnh bao mạch trắng khu trú hoặc lan tỏa. Mặc dù chụp mạch huỳnh quang (FA) vẫn là tiêu chuẩn vàng, OCTA mang lại lợi thế trong việc đánh giá tưới máu mao mạch mà không bị hạn chế bởi hiện tượng rò rỉ thuốc nhuộm.
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng OCTA phát hiện được các biến chứng thứ phát mà FA thường bỏ sót, bao gồm tân mạch bị che khuất bởi xuất huyết võng mạc, tăng sinh tân mạch quanh gai thị và giãn mạch. Một dấu hiệu quan trọng trên OCTA là tình trạng mất mao mạch hoàng điểm (macular capillary dropout). Ở bệnh nhân viêm mạch võng mạc và viêm màng bồ đào trung gian, đám rối mao mạch sâu (DCP) thường bị ảnh hưởng nhiều hơn đám rối mao mạch nông (SCP). Tuy nhiên, độ nhạy của OCTA trong việc phát hiện vùng không tưới máu ngoại vi vẫn còn thấp hơn so với FA góc rộng.
Bệnh Behçet và các bệnh lý viêm nhiễm khác
Bệnh Behçet (BD) là bệnh lý đa hệ thống mãn tính, tái phát, đặc trưng bởi viêm mạch tắc nghẽn và hoại tử. OCTA cho thấy các vùng giảm tưới máu hoặc không tưới máu chủ yếu ở DCP. Khác với FA, OCTA cho phép đo lường chính xác vùng vô mạch hoàng điểm (FAZ), vốn được báo cáo là lớn hơn đáng kể ở bệnh nhân BD so với người khỏe mạnh. Ngoài ra, OCTA còn hữu ích trong các bệnh lý viêm nhiễm như virus West Nile hoặc virus Varicella zoster, giúp chẩn đoán tắc động mạch mi võng mạc thông qua phân tích mất đám rối mao mạch.
Viêm võng mạc khu trú hoặc u hạt võng mạc
Trong các trường hợp viêm võng mạc (retinitis) do nhiễm trùng hoặc không nhiễm trùng, OCTA cho phép hình dung sự gián đoạn hoặc mất các đám rối mao mạch bình thường tại vùng tổn thương. Đối với viêm võng mạc do Toxoplasma gondii, OCTA là công cụ chẩn đoán không xâm lấn để đánh giá mạng lưới mạch máu võng mạc và hắc mạc trong các giai đoạn cấp tính, tái phát và ổn định. Nó cũng hỗ trợ đánh giá hiệu quả điều trị thông qua việc theo dõi sự phục hồi của các mạng lưới mạch máu.
Phù hoàng điểm do viêm
Phù hoàng điểm dạng nang (CME) là biến chứng phổ biến của viêm màng bồ đào. OCTA cho thấy phù hoàng điểm do viêm có liên quan đến những thay đổi về mật độ hoặc hình thái của DCP. Các dữ liệu định lượng chỉ ra rằng mật độ mạch máu và cấu trúc khung mạch trong DCP giảm đáng kể ở mắt bị phù hoàng điểm hoạt động so với mắt bình thường. Ngoài ra, tình trạng viêm mắt còn liên quan đến việc mất mao mạch quanh hoàng điểm ở SCP bất kể có sự hiện diện của phù hoàng điểm hay không.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ nhạy phát hiện không tưới máu | Thấp trên OCTA so với FA góc rộng |
| Độ đặc hiệu phát hiện không tưới máu | Cao trên OCTA |
| Thay đổi ở bệnh nhân Behçet | FAZ lớn hơn đáng kể so với người khỏe mạnh |
| Tổn thương trong viêm màng bồ đào | DCP thường bị ảnh hưởng nhiều hơn SCP |
Bình luận: Thông tin theo Fonseca, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Cần lưu ý rằng các thay đổi teo võng mạc hoặc tổn thương sợi thần kinh có thể tạo ra các giả ảnh (projection artifacts) trên OCTA, dẫn đến chẩn đoán nhầm là giảm tưới máu. Việc sử dụng OCTA nên được kết hợp với thăm khám lâm sàng và các phương thức chẩn đoán hình ảnh khác để tránh sai sót.
- Sử dụng OCTA để đánh giá định lượng mật độ mạch máu trong DCP ở bệnh nhân phù hoàng điểm do viêm.
- Kết hợp OCTA và FA để đánh giá toàn diện vùng không tưới máu ngoại vi do độ nhạy của OCTA hiện tại còn hạn chế.
- Cẩn trọng với các giả ảnh do teo võng mạc khi diễn giải kết quả OCTA.
- Sử dụng OCTA để theo dõi sự phục hồi mạng lưới mạch máu sau điều trị viêm võng mạc khu trú.
Tài liệu tham khảo:
Sofia Fonseca, 2022, Inflammatory Retinal Diseases, OCTA in Ophthalmology, trang 99-102.