Đánh giá tiền phẫu cho bệnh nhân phẫu thuật khúc xạ

Bs Ngô Hữu Thế
20.11.26
Last Updated

Việc đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng và giáo dục bệnh nhân là yếu tố then chốt để đạt được kết quả phẫu thuật khúc xạ thành công, dựa trên chương 82 của tài liệu Corneal Surgery (2009). Quy trình đánh giá bao gồm bốn thành phần chính: tiền sử y khoa và nhãn khoa toàn diện, khám hệ thống thị giác, các xét nghiệm bổ trợ về tình trạng khúc xạ và giải phẫu hệ thống quang học, cùng với việc trao đổi thông tin giữa bác sĩ và bệnh nhân về mục tiêu, rủi ro và kết quả kỳ vọng.

Tiền sử y khoa và nhãn khoa

Tiền sử y khoa cần ghi nhận các bệnh lý mô liên kết như lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp và viêm đa động mạch nút, vì chúng có thể ảnh hưởng đến quá trình lành vết thương giác mạc, thậm chí gây tan chảy hoặc thủng giác mạc sau phẫu thuật. Bệnh nhân đái tháo đường cần được thận trọng do nguy cơ khiếm khuyết biểu mô kéo dài và biến động khúc xạ do thay đổi trạng thái hydrat hóa thủy tinh thể. Một số thuốc như isoretinoin, amiodarone và sumatriptan có thể gây lành vết thương giác mạc kém. Các thuốc kháng cholinergic, liệu pháp hormone và kháng histamine có thể làm trầm trọng thêm tình trạng khô mắt. Tiền sử nhãn khoa cần chú ý đến khô mắt, viêm bờ mi, phẫu thuật đục thủy tinh thể, glaucoma và bệnh lý võng mạc. Đặc biệt, bệnh nhân có tiền sử viêm giác mạc do herpes simplex cần được dự phòng bằng thuốc kháng virus toàn thân trước và sau phẫu thuật.

Khám toàn diện và xét nghiệm bổ trợ

Khám mắt toàn diện bao gồm đo thị lực không kính, khúc xạ khách quan và khúc xạ liệt điều tiết. Nếu có sự khác biệt lớn (>0.75 D) giữa khúc xạ liệt điều tiết và khúc xạ khách quan, cần thực hiện lại khúc xạ khách quan. Kiểm tra đồng tử cần loại trừ bệnh lý anisocoria hoặc khuyết tật đồng tử hướng tâm (relative afferent pupillary defect). Đo kích thước đồng tử trong điều kiện ánh sáng trung bình (mesopic) là cần thiết để xác định vùng điều trị laser. Đối với giác mạc, cần đánh giá tình trạng khô mắt, loạn dưỡng giác mạc và các dấu hiệu của ectasia. Đo nhãn áp là bắt buộc, lưu ý rằng việc tạo vạt trong LASIK có thể làm tăng nhãn áp tạm thời, gây nguy cơ cho bệnh nhân glaucoma. Các xét nghiệm bổ trợ như bản đồ giác mạc (corneal topography), đo độ dày giác mạc (pachymetry) và phân tích wavefront là cần thiết để hướng dẫn lựa chọn phương pháp phẫu thuật.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ngưỡng thay đổi khúc xạ đáng kể>0.5 D (sphere hoặc cylinder)
Ngưỡng khác biệt khúc xạ liệt điều tiết>0.75 D
Ngưỡng giác mạc phẳng<40 D
Ngưỡng giác mạc dốc>48 D
Ngưỡng độ dày giác mạc tối thiểu250 μm (hoặc 50% độ dày ban đầu)
Ngưỡng độ dày giác mạc chống chỉ định470–480 μm
Bình luận: Thông tin theo Farid & Steinert (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các ngưỡng độ dày giác mạc và chỉ số khúc xạ nêu trên là kinh nghiệm lâm sàng kinh điển, tuy nhiên cần cá thể hóa dựa trên công nghệ laser và phần mềm tính toán vạt hiện đại. Pitfall thường gặp là bỏ sót các dấu hiệu sớm của keratoconus trên bản đồ giác mạc, dẫn đến nguy cơ ectasia hậu phẫu.

Kỳ vọng bệnh nhân và giáo dục

Việc hiểu rõ kỳ vọng và động lực của bệnh nhân là phần quan trọng nhất. Những bệnh nhân có kỳ vọng không thực tế như đảm bảo thị lực 20/20 hoặc kết quả hoàn hảo nên được khuyên không nên phẫu thuật. Bác sĩ cần thảo luận về vấn đề lão thị ở bệnh nhân trên 40 tuổi và khả năng cần đeo kính đọc sách sau phẫu thuật. Đối với bệnh nhân chọn monovision, cần thực hiện thử nghiệm bằng kính gọng hoặc kính tiếp xúc trước khi quyết định. Giáo dục bệnh nhân và ký cam kết phẫu thuật (informed consent) là một quá trình phức tạp, cần sử dụng các tài liệu hỗ trợ như brochure hoặc video để đảm bảo bệnh nhân hiểu rõ về rủi ro, lợi ích và các lựa chọn thay thế.

  • Ngừng sử dụng kính tiếp xúc cứng ít nhất 3 tuần và kính mềm ít nhất 1-2 tuần trước khi đo đạc tiền phẫu.
  • Thực hiện đo bản đồ giác mạc cho mọi bệnh nhân để loại trừ các dấu hiệu của forme fruste keratoconus.
  • Sử dụng nước mắt nhân tạo và cân nhắc đặt nút bịt lệ quản cho bệnh nhân có tình trạng khô mắt trước phẫu thuật.
  • Đối chiếu dữ liệu wavefront với khúc xạ khách quan để tránh sai số nhập liệu vào máy laser.
  • Luôn thảo luận về khả năng cần phẫu thuật bổ sung và các tác dụng phụ như chói lóa (halos/glare) trước khi tiến hành.

Tài liệu tham khảo:

Farid M, Steinert RF, 2009, Preoperative evaluation of the refractive surgical patient, Corneal Surgery, 721-724.

Xem thêm