Hội thảo AIOC 2026 IC389 với chủ đề "Refractive Surgery Essentials From Fundamentals to Frontiers" đã tổng hợp các nguyên tắc cốt lõi trong đánh giá tiền phẫu và lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật khúc xạ. Phẫu thuật khúc xạ ngày càng phổ biến, đòi hỏi quy trình đánh giá tiền phẫu nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn và hiệu quả cho bệnh nhân.
Đánh giá tiền phẫu trong phẫu thuật khúc xạ
Đánh giá tiền phẫu là bước bắt buộc đối với mọi bệnh nhân. Độ tuổi tối thiểu hiện nay được khuyến cáo là 20 tuổi, với điều kiện khúc xạ ổn định ít nhất trong 1 năm. Bệnh nhân cần có kỳ vọng thực tế. Cần khai thác kỹ tiền sử đeo kính, thời gian thay kính gần nhất và kiểm tra độ ổn định của khúc xạ. Đối với người sử dụng kính áp tròng mềm, cần ngưng đeo ít nhất 7 ngày trước khi đo bản đồ giác mạc (topography). Các bệnh lý như nhiễm trùng virus trong quá khứ, lác (strabismus), nhược thị (amblyopia) hoặc glaucoma cần được đánh giá cẩn thận. Glaucoma không còn là chống chỉ định tuyệt đối nếu bệnh nhân được kiểm soát tốt bằng đơn trị liệu và không có tổn thương thị trường. Bệnh lý võng mạc cần được loại trừ hoặc điều trị trước khi phẫu thuật để tránh đổ lỗi cho phẫu thuật khúc xạ khi thị lực giảm sau đó. Khô mắt cần được điều trị trước phẫu thuật. Ngoài ra, cần kiểm tra kỹ giác mạc để phát hiện loạn dưỡng nội mô (endothelial dystrophy) nhằm tránh phù giác mạc sau phẫu thuật.
Lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật và các lưu ý lâm sàng
Phẫu thuật khúc xạ bao gồm các kỹ thuật trên giác mạc (cornea-based) và trên thủy tinh thể (lens-based). Đối với người chơi thể thao đối kháng, phẫu thuật bề mặt (surface ablation) được ưu tiên hơn các kỹ thuật tạo vạt (flap-based). PRK có thể thực hiện cho độ cận dưới 8 diopter. Tuy nhiên, PRK nên tránh ở bệnh nhân tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời, bệnh nhân tiểu đường, phụ nữ mang thai hoặc đang dùng thuốc tránh thai đường uống do nguy cơ thoái triển (regression) và sẹo giác mạc. Đối với bệnh nhân có tiền sử sẹo lồi (keloids), cần thận trọng do nguy cơ sẹo phì đại giác mạc. Khúc xạ cần được thực hiện dưới liệt điều tiết (cycloplegic refraction) để đảm bảo độ chính xác, đặc biệt khi có sự chênh lệch giữa độ kính cũ và độ khúc xạ đo được.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ tuổi tối thiểu | 20 tuổi |
| Thời gian ổn định khúc xạ | Ít nhất 1 năm |
| Ngưng kính áp tròng mềm | Tối thiểu 7 ngày |
| Ngưng kính áp tròng cứng (RGP) | 2 đến 3 tuần |
| Độ cận cho phép với PRK | Dưới 8 diopter |
| Độ dày giác mạc còn lại (RSB) | Tối thiểu 300 micron |
| Nồng độ Mitomycin C | 0.002% đến 0.02% |
| Thời gian dùng Mitomycin C | 1 đến 2 phút |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự thực hiện khúc xạ thay vì chỉ dựa vào kỹ thuật viên. Việc sử dụng Mitomycin C cần cá thể hóa dựa trên mức độ cận và nguy cơ thoái triển.
Phẫu thuật tạo vạt và kỹ thuật chiết tách mô (Lenticular extraction)
LASIK là tiêu chuẩn vàng với ưu điểm phục hồi thị lực nhanh. Tuy nhiên, các biến chứng liên quan đến vạt như vạt không đều, vạt tự do, lệch vạt, nếp gấp vạt hoặc biểu mô xâm nhập (epithelial ingrowth) vẫn là mối quan tâm. Độ dày vạt thường từ 90 đến 160 micron. Phẫu thuật Femto-LASIK mang lại độ chính xác cao hơn và an toàn hơn so với dùng dao vi phẫu (microkeratome). Đối với kỹ thuật chiết tách mô (như SMILE), ưu điểm là không tạo vạt, bảo tồn độ bền cơ học của giác mạc tốt hơn và giảm nguy cơ khô mắt. Thời gian phẫu thuật đã được rút ngắn đáng kể từ 20-25 giây xuống còn 8-10 giây với các máy thế hệ mới, giúp giảm nguy cơ mất hút chân không (suction loss).
- Luôn thực hiện đánh giá tiền phẫu toàn diện, bao gồm bản đồ giác mạc và đo độ dày giác mạc.
- Không phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả đo khúc xạ tự động, cần kiểm tra lại thủ công.
- Cá thể hóa việc sử dụng Mitomycin C trong phẫu thuật bề mặt để giảm nguy cơ haze.
- Ưu tiên các kỹ thuật không tạo vạt cho bệnh nhân có lối sống năng động hoặc giác mạc mỏng.
- Theo dõi sát bệnh nhân sau phẫu thuật để phát hiện sớm các biến chứng như haze hoặc thoái triển.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC389 Refractive Surgery Essentials From Fundamentals to Frontiers, aioseditorproceedings, 01:07:57.