Tại hội thảo AIOC 2026 (Instruction Course IC393), các chuyên gia đã trình bày hệ thống quản lý toàn diện cho tình trạng thủy tinh thể bán trật (subluxated crystalline lens). Tình trạng này đặt ra những thách thức đáng kể về chẩn đoán và phẫu thuật do mức độ yếu của dây chằng treo (zonular weakness) và các bệnh lý đi kèm.
Đánh giá tiền phẫu và Phân loại
Đánh giá tiền phẫu đóng vai trò quyết định trong việc lập kế hoạch phẫu thuật. Bán trật (subluxation) được định nghĩa là sự di lệch một phần thủy tinh thể khỏi hố thủy tinh thể (hyaloid fossa), trong khi trật (dislocation) là sự di lệch hoàn toàn. Phân loại mức độ bán trật dựa trên clock hours: nhẹ (<25%), trung bình (25-50%) và nặng (>50%). Một bước quan trọng là khám bệnh nhân ở cả tư thế đứng và nằm (supine position) để bộc lộ mức độ di lệch thực tế. Nguyên nhân phổ biến nhất là chấn thương (chiếm 50% trường hợp), ngoài ra còn có các nguyên nhân di truyền (như hội chứng Marfan, homocystinuria) và các bệnh lý khác như giả bong bao (pseudoexfoliation) hoặc vi cầu thể (microspherophakia).
Chiến lược phẫu thuật và Hỗ trợ bao
Chỉ định phẫu thuật được đặt ra khi thị lực không thể điều chỉnh bằng kính, bán trật tiến triển, thủy tinh thể che khuất trục thị giác, hoặc có biến chứng như viêm màng bồ đào hoặc tăng nhãn áp do thủy tinh thể. Nguyên tắc cơ bản là bảo tồn bao thủy tinh thể. Việc nhuộm bao (trypan blue) nên được thực hiện trực tiếp trên bao trước dưới lớp OVD để tránh thuốc nhuộm đi vào khoang dịch kính làm mất phản xạ đỏ. Các kỹ thuật hỗ trợ bao bao gồm sử dụng móc bao (capsular hooks) để ổn định bao trong quá trình phẫu thuật. Vòng căng bao (CTR) nên được đặt vào thời điểm thích hợp: không quá sớm để tránh khó khăn khi thao tác, không quá muộn để tránh làm tăng thêm tình trạng bán trật.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ nguyên nhân chấn thương | 50% |
| Phân loại mức độ bán trật | Nhẹ (<25%), trung bình (25-50%), nặng (>50%) |
| Kích thước CTR phổ biến | 13 mm (có sẵn 12, 13, 14 mm) |
| Độ bao phủ của phân đoạn (segment) | 120 độ |
| Chỉ định phẫu thuật | Thị lực kém, bán trật tiến triển, biến chứng (viêm/glaucoma) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa kỹ thuật dựa trên mức độ bán trật. Một điểm cần lưu ý là sự khác biệt giữa móc bao (capsular hooks) và móc mống mắt (iris hooks) về thiết kế và chức năng, việc nhầm lẫn có thể gây tổn thương trong quá trình phẫu thuật.
Quản lý biến chứng và Theo dõi
Quy tắc tuyệt đối trong quản lý biến chứng là tránh kéo căng dịch kính (vitreous traction). Nếu có dịch kính trong tiền phòng, cần thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) kỹ lưỡng. Đối với các trường hợp bán trật nặng (>270 độ), các kỹ thuật cố định củng mạc (scleral fixation) như kỹ thuật Yamane hoặc cố định bằng chỉ (suture fixation) là cần thiết. Việc theo dõi sau phẫu thuật cần chú trọng đến nguy cơ phù hoàng điểm dạng nang (CME) và các biến chứng võng mạc, đặc biệt ở bệnh nhân có tiền sử chấn thương.
- Luôn thực hiện khám tiền phẫu ở tư thế nằm để đánh giá chính xác mức độ bán trật.
- Sử dụng móc bao (capsular hooks) để ổn định bao trước khi thực hiện xé bao (capsulorhexis).
- Ưu tiên cắt dịch kính tiền phòng (anterior vitrectomy) nếu có dịch kính trong tiền phòng để giảm nguy cơ kéo căng võng mạc.
- Lựa chọn kỹ thuật cố định (CTR, CTS, hoặc cố định củng mạc) dựa trên mức độ bán trật thực tế trong phẫu thuật.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về kết quả kỳ vọng, đặc biệt trong các ca chấn thương phức tạp.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC393 Subluxated Crystalline Lens Decoding Challenges and Mastering Management, aioseditorproceedings, Video ID: JJoz_x0E2Q4.