Đánh giá và quản lý đau vùng chậu mạn tính (Chronic Pelvic Pain - CPP)

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Đau vùng chậu mạn tính (Chronic Pelvic Pain - CPP) là tình trạng đau không liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt, kéo dài trên 6 tháng, gây suy giảm chức năng hoặc đòi hỏi can thiệp y tế lâu dài. Theo dữ liệu từ Weill Cornell New York Presbyterian (2009), CPP ảnh hưởng đáng kể đến lực lượng lao động, với 15% phụ nữ trong độ tuổi 18-50 báo cáo mất thời gian làm việc do đau.

Dịch tễ học và Nhân khẩu học

CPP là một vấn đề sức khỏe cộng đồng với tỷ lệ lưu hành khoảng 2%–25% ở phụ nữ và 3,2% ở nam giới dưới 50 tuổi. Tại Hoa Kỳ, chi phí ước tính cho CPP là 881,5 triệu USD mỗi năm. Các nghiên cứu chỉ ra rằng CPP không chỉ là vấn đề y khoa mà còn là gánh nặng kinh tế và tâm lý xã hội, gây ra trầm cảm, lo âu và suy giảm chất lượng cuộc sống. Ở nam giới, các nguyên nhân đặc hiệu bao gồm viêm tuyến tiền liệt mạn tính, đau tinh hoàn mạn tính và hội chứng đau vùng chậu mạn tính (CP/CPPS).

Đau do ung thư

Bệnh nhân ung thư bị đau vùng chậu là nhóm đối tượng đặc biệt, đòi hỏi cách tiếp cận đa mô thức. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã thiết lập mô hình bậc thang giảm đau (step-ladder approach) từ năm 1986, giúp cải thiện chăm sóc giảm đau cho 70%–90% bệnh nhân. Các phương pháp bao gồm sử dụng thuốc không opioid, thuốc hỗ trợ (chống trầm cảm, chống co giật, NSAIDs) và các thủ thuật can thiệp như phong bế thần kinh.

Chẩn đoán và Đánh giá

Chẩn đoán CPP rất thách thức, với 30%–50% bệnh nhân được phân loại là "đau vùng chậu mạn tính không rõ bệnh lý" (chronic pelvic pain without obvious pathology). Việc đánh giá đòi hỏi cách tiếp cận đa chuyên khoa, bao gồm thăm khám hệ cơ xương khớp, thần kinh và tâm thần. Các nghiệm pháp lâm sàng như Trendelenburg sign, Forced Faber test và Pace maneuver đóng vai trò quan trọng trong việc xác định nguyên nhân cơ xương khớp.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ lưu hành (nữ)2%–25% dân số chung
Tỷ lệ lưu hành (nam <50 tuổi)3,2%
Tỷ lệ bệnh nhân CPP không rõ bệnh lý30%–50%
Độ đặc hiệu của nghiệm pháp cơ sàn chậu và Faber100%
Tỷ lệ cải thiện đau sau phẫu thuật nội soi (đối với lạc nội mạc tử cung)67% (kéo dài 1 năm)
Tỷ lệ biến chứng bơm nội tủy2,4%–7% (nhiễm trùng)

Điều trị Nội khoa

Điều trị nội khoa CPP bao gồm nhiều nhóm thuốc như NSAIDs, thuốc tránh thai đường uống (OCPs), GnRH analogues và thuốc chống trầm cảm. Mặc dù NSAIDs thường được sử dụng, bằng chứng về hiệu quả trong CPP chủ yếu là giai đoạn khởi đầu. Thuốc chống trầm cảm ba vòng (TCAs) được hỗ trợ tốt trong điều trị đau mạn tính, mặc dù thiếu các nghiên cứu đặc hiệu cho CPP. Thuốc chống co giật như gabapentin và pregabalin đã được chứng minh hiệu quả trong đau thần kinh (neuropathic pain) và có thể được cân nhắc như liệu pháp hàng thứ hai.

Can thiệp và Phẫu thuật

Các thủ thuật can thiệp như phong bế thần kinh (nerve blocks), tiêm điểm kích hoạt (trigger point injections) và kích thích tủy sống (spinal cord stimulation - SCS) được chỉ định khi điều trị bảo tồn thất bại. Phẫu thuật như nội soi chẩn đoán, cắt tử cung hoặc cắt dây thần kinh trước xương cùng (presacral neurectomy) có thể được xem xét trong các trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, các thủ thuật này cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa có kinh nghiệm do nguy cơ biến chứng.

Bình luận: Thông tin theo Gritsenko & Cohen (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc quản lý CPP đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp đa chuyên khoa. Hạn chế lớn nhất của các nghiên cứu hiện tại là thiếu các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCTs) quy mô lớn cho nhiều phương pháp can thiệp.
  • Ưu tiên tiếp cận đa chuyên khoa (gynecologist, pain specialist, psychologist).
  • Sử dụng các nghiệm pháp lâm sàng (Faber, P4 test) để khu trú nguyên nhân cơ xương khớp.
  • Cân nhắc gabapentin hoặc TCAs cho đau thần kinh sau khi thất bại với điều trị đầu tay.
  • Hạn chế sử dụng opioid kéo dài do nguy cơ lạm dụng và thiếu bằng chứng hiệu quả trong đau mạn tính.
  • Đánh giá kỹ các yếu tố tâm lý xã hội (tiền sử lạm dụng, trầm cảm) trong quá trình thăm khám.

Tài liệu tham khảo:

Gritsenko, K., Cohen, M. S., 2018, Chapter 31: Pelvic Pain, Essentials of Pain Medicine, 261-272.

Xem thêm