Bệnh lý bề mặt nhãn cầu: Từ tân sinh biểu mô đến viêm hốc mắt và khô mắt

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Điều trị tân sinh biểu mô bề mặt nhãn cầu (OSSN) bằng Mitomycin C

Tại hội nghị AIOC 2026, báo cáo về chuỗi ca lâm sàng (n=7) đã đánh giá hiệu quả của Mitomycin C (MMC) như một liệu pháp đơn trị liệu trong điều trị tân sinh biểu mô bề mặt nhãn cầu (Ocular Surface Squamous Neoplasia - OSSN). OSSN là thuật ngữ bao hàm các thay đổi từ loạn sản, tân sinh biểu mô kết mạc trong biểu mô (Conjunctival Intraepithelial Neoplasia - CIN) đến ung thư biểu mô tế bào vảy. Bệnh thường gặp ở thập kỷ thứ 6 và 7 của cuộc đời, là khối u bề mặt nhãn cầu phổ biến thứ ba. Cơ chế tác động của MMC là liên kết chéo không hồi phục với DNA trong quá trình tiến triển chu kỳ tế bào, ức chế tổng hợp RNA và protein, dẫn đến apoptosis và hoại tử khối u.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu7 ca lâm sàng
Thời gian theo dõi2 năm
Liều MMC0.04% (pha từ 2 microgram MMC với 5ml nước cất)
Phác đồ MMC1 tuần dùng, 1 tuần nghỉ, lặp lại 3 chu kỳ
Tác dụng phụTăng huyết áp kết mạc, hóa mô, bệnh lý biểu mô giác mạc, thiếu hụt tế bào gốc rìa, loét giác mạc, xơ hóa củng mạc, hẹp lệ đạo
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng MMC đơn trị liệu cần thận trọng với các tác dụng phụ gây độc cho bề mặt nhãn cầu (oculotoxic). Tác giả nhấn mạnh việc giảm nồng độ MMC từ 0.04% xuống 0.02% khi xuất hiện tác dụng phụ.

Giả u hốc mắt (Orbital Pseudotumor) chẩn đoán nhầm là viêm mô tế bào hốc mắt

Báo cáo ca lâm sàng về một bệnh nhân nữ 60 tuổi nhập viện với các triệu chứng đỏ mắt, sưng và đau ở mắt phải trong 20 ngày. Bệnh nhân được chẩn đoán ban đầu là viêm mô tế bào hốc mắt (Orbital Cellulitis) và điều trị bằng kháng sinh IV nhưng không cải thiện sau 7 ngày. Chẩn đoán thay thế là giả u hốc mắt (Orbital Pseudotumor) được đặt ra sau khi loại trừ lao. Bệnh nhân được điều trị bằng steroid toàn thân (Isolon 50mg/ngày, dùng 2 lần/ngày) và cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong 48 giờ. Giả u hốc mắt là một chẩn đoán loại trừ, được cho là bệnh lý viêm hốc mắt vô thủy tinh thể, không nhiễm trùng, không tân sinh, có cơ chế tự miễn.

Bổ sung Vitamin D trong điều trị bệnh khô mắt

Nghiên cứu đoàn hệ can thiệp tiến cứu (n=91) đã đánh giá hiệu quả của việc bổ sung Vitamin D đường uống ở bệnh nhân khô mắt có thiếu hụt Vitamin D đồng mắc. Bệnh nhân được điều trị bằng nước mắt nhân tạo (Carboxymethyl cellulose 0.5%, 4 lần/ngày) trong 3 tháng, sau đó bổ sung Vitamin D (60,000 IU/tuần trong 4 tuần đầu, sau đó cách tuần trong 4 tuần tiếp theo). Kết quả cho thấy sự cải thiện đáng kể về mặt chủ quan và khách quan (tăng giá trị Schirmer trung bình 4.64 mm, tăng thời gian vỡ phim nước mắt - Tear Break-up Time (T-BUT) 1.88 giây). Nghiên cứu đề xuất bổ sung Vitamin D như một liệu pháp hỗ trợ trong quản lý khô mắt.

Sự không tương xứng giữa triệu chứng và dấu hiệu trong đái tháo đường type 1

Nghiên cứu cắt ngang quan sát (n=40) đã đánh giá mối quan hệ giữa triệu chứng khô mắt và các thông số đơn vị chức năng lệ đạo (Lacrimal Functional Unit) ở bệnh nhân đái tháo đường type 1. Sử dụng nền tảng hình ảnh IDRA, nghiên cứu xác định ba kiểu hình (phenotypes) bệnh nhân: (1) Bảo tồn về mặt nhãn cầu nhưng nguy cơ chuyển hóa cao; (2) Khô mắt chiếm ưu thế triệu chứng; (3) Tổn thương cấu trúc chiếm ưu thế (thiếu hụt tuyến Meibomian) dù triệu chứng tối thiểu. Kết luận cho thấy đái thổ đường type 1 có thể biểu hiện rối loạn bề mặt nhãn cầu sớm với sự tương quan kém giữa triệu chứng và các xét nghiệm thông thường.

  • Cân nhắc giảm nồng độ MMC xuống 0.02% nếu bệnh nhân gặp tác dụng phụ như tăng huyết áp kết mạc hoặc hóa mô.
  • Giả u hốc mắt nên được xem xét nếu không có đáp ứng lâm sàng với kháng sinh sau 7 ngày điều trị viêm mô tế bào hốc mắt.
  • Bổ sung Vitamin D đường uống có thể là chiến lược hỗ trợ hiệu quả cho bệnh nhân khô mắt có thiếu hụt Vitamin D.
  • Đánh giá chiều cao sụn lệ (Tear Meniscus Height) có thể là xét nghiệm nhạy hơn Schirmer trong việc phát hiện sớm rối loạn bề mặt nhãn cầu ở bệnh nhân đái tháo đường.
  • Cần khai thác kỹ tiền sử dùng thuốc (đặc biệt là nhóm thuốc hạ đường huyết) vì có thể gây viêm bề mặt nhãn cầu.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, Poster Podium Presentation External Eye Ocular Surface Disease, aioseditorproceedings, 2026-09-15, Video ID: UiCnw5MJvM4.

Xem thêm