Tài liệu Cornea Atlas (2014) cung cấp tổng quan về các bất thường giải phẫu mi mắt, nhấn mạnh vai trò bảo vệ và phân phối màng phim nước mắt của mi mắt đối với bề mặt nhãn cầu. Các bất thường này thường liên quan đến tình trạng hở mi (corneal exposure) và trong các trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến loét giác mạc.
Ectropion
Lộn mi (ectropion) bao gồm nhiều thể lâm sàng với cơ chế bệnh sinh khác nhau. Lộn mi do tuổi già (involutional ectropion) gây ra bởi sự lỏng lẻo của mô mi mắt, thường ảnh hưởng đến mi dưới do sự suy yếu của các cơ co mi dưới và/hoặc dây chằng góc mắt. Lộn mi do sẹo (cicatricial ectropion) xuất phát từ tình trạng sẹo hóa mô mi hoặc da quanh mắt, tạo lực kéo làm lộn bờ mi ra ngoài. Lộn mi do liệt (paralytic ectropion) là hậu quả của tổn thương dây thần kinh số VII, dẫn đến yếu cơ vòng mi. Bệnh nhân thường có hiện tượng Bell kém (poor Bell’s phenomenon) và mất nếp gấp bình thường của lông mày. Lộn mi điểm lệ (punctal ectropion) có thể xảy ra ở mi mắt có vị trí bình thường, gây viêm kết mạc mi và chảy nước mắt sống (epiphora). Lộn mi bẩm sinh (congenital ectropion) có thể đi kèm với hội chứng blepharophimosis, bao gồm các đặc điểm như telecanthus, epicanthus, sụp mi và sống mũi phát triển kém.
Entropion
Quặm mi (entropion) là tình trạng bờ mi xoay vào trong, khiến lông mi cọ xát vào kết mạc và giác mạc. Quặm mi do tuổi già (involutional entropion) là kết quả của sự lỏng lẻo mi dưới kết hợp với sự suy yếu của phức hợp co mi. Quặm mi do sẹo (cicatricial entropion) gây ra bởi sẹo hóa kết mạc mi, thường gặp trong các bệnh lý như mắt hột (trachoma), hội chứng Stevens-Johnson, pemphigoid sẹo mắt (ocular cicatricial pemphigoid), herpes zoster mắt và bỏng nặng. Epiblepharon là tình trạng da và cơ trước sụn (pretarsal muscle) đè lên bờ mi, thường tự khỏi theo tuổi và hiếm khi cần điều trị.
Trichiasis và Distichiasis
Lông quặm (trichiasis) là tình trạng mắc phải khi lông mi bị lệch vị trí và cọ xát vào giác mạc. Quặm mi do co thắt (spastic entropion) có thể xảy ra do viêm hoặc kích ứng mắt cấp tính ở bệnh nhân có sẵn quặm mi do tuổi già chưa được chẩn đoán, dẫn đến xói mòn giác mạc (corneal erosion). Lông mi mọc sai vị trí (distichiasis) là một tình trạng hiếm gặp, trong đó một hàng lông mi phụ mọc ra từ các lỗ tuyến meibomius, gây cọ xát vào kết mạc hoặc giác mạc.
Lagophthalmos, Ptosis và Floppy Eyelid Syndrome
Hở mi (lagophthalmos) là tình trạng không thể khép kín mi mắt khi cố gắng nhắm mắt, thường do liệt dây thần kinh số VII. Sụp mi (ptosis) gây hẹp khe mi, có thể làm thay đổi vị trí mi và gây loạn thị (astigmatism). Hội chứng mi mắt lỏng lẻo (floppy eyelid syndrome) liên quan đến sự lỏng lẻo quá mức của mi trên, dễ dàng bị lộn ra ngoài khi kéo lên trên. Bệnh nhân thường than phiền về đỏ mắt, kích ứng và tiết dịch nhầy, triệu chứng nặng hơn vào buổi sáng do lộn mi về đêm gây hở mi. Hội chứng chồng lấp mi (eyelid imbrication syndrome) có đặc điểm mi trên đè lên mi dưới, gây sừng hóa kết mạc mi trên và viêm kết mạc nhú (papillary conjunctivitis) do cọ xát mãn tính.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Bệnh lý liên quan quặm mi do sẹo | Trachoma, Stevens-Johnson syndrome, ocular cicatricial pemphigoid, herpes zoster ophthalmicus, bỏng nặng |
| Triệu chứng Floppy eyelid syndrome | Đỏ mắt, kích ứng, tiết dịch nhầy, nặng hơn vào buổi sáng |
| Đặc điểm Eyelid imbrication syndrome | Sừng hóa kết mạc mi trên, viêm kết mạc nhú |
Bình luận: Thông tin theo Cornea Atlas (2014); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các bất thường giải phẫu mi mắt cần được đánh giá kỹ lưỡng để loại trừ các bệnh lý bề mặt nhãn cầu tiềm ẩn. Việc quản lý hở mi do liệt dây VII cần ưu tiên bảo vệ giác mạc bằng bôi trơn tích cực hoặc phẫu thuật khâu mi (tarsorrhaphy) khi cần thiết.
- Kiểm tra kỹ vị trí bờ mi ở bệnh nhân có triệu chứng kích ứng mắt mãn tính.
- Đánh giá tình trạng lỏng lẻo mi ở bệnh nhân nghi ngờ Floppy eyelid syndrome.
- Loại trừ các bệnh lý hệ thống gây sẹo kết mạc khi chẩn đoán quặm mi do sẹo.
- Sử dụng bôi trơn tích cực cho bệnh nhân hở mi để ngăn ngừa loét giác mạc.
Tài liệu tham khảo:
Cornea Atlas, 2014, Chapter 2: Diseases of the Lid: Anatomic Abnormalities, Elsevier, 12-16.