Bệnh lý mi mắt: Viêm, Miễn dịch, Nhiễm trùng và Chấn thương

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Các bệnh lý nhiễm trùng và viêm mi mắt thường đi kèm với viêm kết mạc và gây khó chịu cho mắt, là những tình trạng thường gặp trong thực hành lâm sàng theo tài liệu Cornea Atlas (2014). Bài viết này tổng hợp các đặc điểm lâm sàng của các bệnh lý mi mắt từ viêm bờ mi đến các tình trạng nhiễm trùng và chấn thương.

Viêm bờ mi

Viêm bờ mi (blepharitis) bao gồm nhiều thể lâm sàng. Viêm bờ mi tiết bã (seborrheic blepharitis) thường liên quan đến viêm da tiết bã, bệnh nhân than phiền đỏ mắt, nóng rát và dử mắt, thường bị cả hai mắt và kèm rối loạn chức năng tuyến meibomian (meibomian gland dysfunction). Lông mi có vảy vàng, nhờn, dễ bong. Viêm bờ mi do tụ cầu (staphylococcal blepharitis) ảnh hưởng đến lá trước của mi, thường không kèm rối loạn chức năng tuyến meibomian, biểu hiện bằng đỏ bờ mi, rụng lông mi, lông mi mọc lệch và tiết dịch. Lẹo (hordeolum) là tình trạng viêm cấp tính bờ mi; lẹo trong xuất phát từ tuyến meibomian, lẹo ngoài xuất phát từ tuyến Moll, tuyến Zeis hoặc nang lông mi. Chắp (chalazion) là viêm cấp tính do tắc nghẽn khu trú tuyến meibomian, mô bệnh học cho thấy dịch tiết bã nhờn bao quanh bởi phản ứng u hạt. Viêm tuyến meibomian (meibomitis) có thể biểu hiện bằng dịch tiết dầu lỏng hoặc dịch đặc như kem đánh răng gây tắc tuyến. Rosacea là rối loạn chức năng tuyến bã nhờn mạn tính, có thể gây phì đại mũi (rhinophyma), viêm bờ mi, rối loạn chức năng tuyến meibomian, dẫn đến tân mạch và sẹo giác mạc. Viêm bờ mi góc (angular blepharitis) là viêm bờ mi bên và vùng góc mắt, thường do nhiễm khuẩn Moraxella hoặc Staphylococcus.

Bệnh lý miễn dịch

Các nang keratin trong tuyến meibomian (intratarsal keratinous cysts of the meibomian gland) có thể đơn độc hoặc đa ổ, xuất phát từ sụn mi. Sự tăng trưởng chậm và thiếu các dấu hiệu viêm giúp phân biệt với chắp. Phương pháp điều trị lựa chọn là cắt bỏ hoàn toàn nang thay vì rạch và nạo. Các nghiên cứu hóa mô miễn dịch cho thấy kháng thể đơn dòng hướng tới cytokeratin và các dấu hiệu biểu mô bề mặt.

Nhiễm trùng

Nhiễm trùng mi mắt bao gồm nhiễm khuẩn, virus và ký sinh trùng. Viêm mô tế bào trước vách (preseptal cellulitis) là nhiễm trùng mô quanh hốc mắt phía trước vách hốc mắt, thị lực, phản xạ đồng tử và vận nhãn bình thường. Viêm mô tế bào hốc mắt (orbital cellulitis) thường lan từ viêm xoang cạnh mũi, đặc biệt là xoang sàng, với các dấu hiệu phân biệt như sốt, lồi mắt, phù kết mạc nặng, rối loạn vận nhãn, bất thường đồng tử và giảm thị lực. U mềm lây (molluscum contagiosum) do poxvirus gây ra, biểu hiện bằng các tổn thương nhỏ, nổi cao với lõm trung tâm, có thể gây viêm kết mạc nang mạn tính. Nhiễm rận mu (Phthirus pubis) gây viêm kết mạc mạn tính, ngứa và đỏ mắt; rận trưởng thành có 6 chân, dài khoảng 2 mm hoặc ít hơn, trứng (nits) bám vào lông mi và nở sau 1 đến 2 tuần. Bệnh Leishmaniasis do ký sinh trùng đơn bào truyền qua vết cắn của ruồi cát, tổn thương thường tự giới hạn trong 3 đến 24 tháng nhưng có thể gây sẹo biến dạng hoặc lộn mi.

Viêm dị ứng và Dị vật

Viêm da tiếp xúc (contact dermatitis) có thể phát triển sau khi sử dụng thuốc nhỏ mắt kéo dài, gây phản ứng chàm hóa bờ mi và đỏ da quanh mắt. Phản ứng quá mẫn (hypersensitivity reaction) loại IV có thể xảy ra do chất bảo quản như Thimerosal trong dung dịch kính áp tròng. Dị vật (foreign body) như gỗ có thể gây phản ứng viêm khu trú, cần phẫu thuật loại bỏ. Rụng lông mi (alopecia) có thể xảy ra hoàn toàn, da dưới mi có thể giảm sắc tố và đỏ nhẹ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kích thước rận mu trưởng thành2 mm hoặc ít hơn
Kích thước rận đầu/thân2-4 mm
Thời gian nở của trứng rận1 đến 2 tuần
Thời gian tự lành của Leishmaniasis3 đến 24 tháng
Kích thước dị vật gỗ trong ca lâm sàng3,5 cm
Bình luận: Thông tin theo Cornea Atlas, 2014; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các bệnh lý mi mắt thường bị chẩn đoán nhầm giữa viêm bờ mi và viêm kết mạc dị ứng. Việc phân biệt giữa viêm mô tế bào trước vách và hốc mắt là cấp cứu nhãn khoa quan trọng dựa trên dấu hiệu vận nhãn và thị lực.
  • Kiểm tra kỹ bờ mi và lông mi để phát hiện trứng rận hoặc vảy tiết trong các trường hợp viêm kết mạc mạn tính.
  • Phân biệt chắp và nang keratin dựa trên tốc độ phát triển và phản ứng viêm.
  • Đánh giá vận nhãn và phản xạ đồng tử ở mọi bệnh nhân nghi ngờ viêm mô tế bào quanh mắt.
  • Cân nhắc dị vật ẩn trong các trường hợp viêm mi mắt khu trú không đáp ứng với điều trị nội khoa.

Tài liệu tham khảo:

Tác giả không nêu, 2014, Chapter 4: Diseases of the Lid: Inflammatory (Blepharitis), Immunologic, Infectious, and Traumatic, Cornea Atlas, trang 27-35.

Xem thêm