Phẫu thuật khúc xạ là một lĩnh vực phát triển nhanh chóng với nhiều kỹ thuật mới liên tục được cải tiến, trong đó laser in situ keratomileusis (LASIK) là thủ thuật phổ biến nhất hiện nay. Tài liệu này tổng hợp các biến chứng và đặc điểm lâm sàng của nhiều phương pháp phẫu thuật khúc xạ khác nhau, từ phẫu thuật rạch giác mạc đến các kỹ thuật hiện đại hơn.
Phẫu thuật khúc xạ rạch giác mạc
Phẫu thuật rạch giác mạc (Incisional Refractive Surgery) bao gồm các kỹ thuật như rạch giác mạc hình nan hoa (radial keratotomy) nhằm làm phẳng giác mạc trung tâm thông qua các vết rạch sâu ở ngoại vi. Mức độ làm phẳng phụ thuộc vào số lượng vết rạch, kích thước vùng quang học trung tâm, độ sâu vết rạch và quá trình lành thương. Kết quả phẫu thuật có thể đạt thị lực 20/20 không kính. Tuy nhiên, các kỹ thuật kết hợp như rạch hình nan hoa và hình lục giác có thể gây loạn thị không đều và thị lực kém.
Phẫu thuật khúc xạ bằng laser (PRK, LASIK, LASEK)
Phẫu thuật cắt giác mạc bằng laser (Photorefractive Keratectomy - PRK) có thể dẫn đến tình trạng không đều biểu mô giác mạc trung tâm, sẹo nhu mô trước vĩnh viễn và sẹo dạng lưới (reticular haze). Đối với LASIK, các biến chứng thường gặp bao gồm lỗ thủng vạt (buttonhole), vạt rời (free cap), lệch vạt (flap dislocation), mất vạt, khuyết biểu mô và viêm giác mạc phi nhiễm trùng tại giao diện (Diffuse Lamellar Keratitis - DLK). DLK được phân thành 4 độ dựa trên mức độ thâm nhiễm tế bào viêm tại giao diện, đòi hỏi điều trị bằng corticosteroid tại chỗ hoặc toàn thân và đôi khi cần rửa giao diện. Ngoài ra, sự phát triển của biểu mô vào giao diện (epithelial ingrowth) và nhiễm trùng (ví dụ: Mycobacteria chelonae) là những biến chứng nghiêm trọng cần can thiệp ngoại khoa hoặc laser YAG.
Vòng đặt trong nhu mô và phẫu thuật nhiệt
Vòng đặt trong nhu mô (Intrastromal Rings) như Ferrara rings được sử dụng để giảm độ dốc giác mạc và loạn thị trong bệnh lý giác mạc chóp (keratoconus). Vị trí đặt vòng sâu trong nhu mô giúp giảm nguy cơ trồi vòng (extrusion). Phẫu thuật nhiệt (Thermal keratoplasty) sử dụng laser holmium:YAG để tạo các điểm điều trị ở ngoại vi, gây co rút mô và làm dốc giác mạc trung tâm để giảm viễn thị.
Thấu kính nội nhãn Phakic
Thấu kính nội nhãn Phakic (Phakic Intraocular Lenses) được sử dụng để điều chỉnh cận thị. Các loại thấu kính bao gồm thấu kính đặt hậu phòng (đặt sau mống mắt và trước bao thủy tinh thể) và thấu kính cố định vào mống mắt (iris-fixated) như Artisan hoặc Artiflex. Thấu kính Artisan làm từ PMMA yêu cầu vết mổ 5-6 mm, trong khi Artiflex có phần quang học bằng silicone cho phép đặt qua vết mổ 3.2 mm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thị lực sau rạch giác mạc | 20/20 không kính |
| Thị lực sau PRK | 20/20 |
| Vết mổ Artisan | 5-6 mm |
| Vết mổ Artiflex | 3.2 mm |
| Tác nhân gây DLK | tài liệu không nêu |
Bình luận: Thông tin theo Cornea Atlas, 2014; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các biến chứng như DLK và epithelial ingrowth đòi hỏi sự theo dõi sát sao sau phẫu thuật LASIK. Việc lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật cần cá thể hóa dựa trên tình trạng giác mạc và độ khúc xạ của bệnh nhân.
- Kiểm tra kỹ tình trạng biểu mô trước phẫu thuật để giảm nguy cơ khuyết biểu mô và epithelial ingrowth.
- Đảm bảo độ sâu khi đặt vòng trong nhu mô để giảm thiểu nguy cơ trồi vòng.
- Theo dõi sát các dấu hiệu viêm tại giao diện (DLK) để can thiệp kịp thời bằng corticosteroid.
- Cân nhắc kỹ thuật phẫu thuật phù hợp (LASIK, PRK, LASEK hoặc Phakic IOL) dựa trên độ dày giác mạc và hình thái giác mạc.
Tài liệu tham khảo:
Krachmer, J. H., Mannis, M. J., & Holland, E. J., 2014, Chapter 25: Refractive Surgery, Cornea Atlas, 342-356.