Ghép giác mạc phiến trước sâu (DALK): Kỹ thuật, biến chứng và quản lý lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Ghép giác mạc phiến trước sâu (Deep Anterior Lamellar Keratoplasty - DALK) là một kỹ thuật thay thế mô giác mạc bệnh lý trong khi vẫn bảo tồn lớp nội mô của người hiến, giúp loại bỏ nguy cơ thải ghép nội mô. Theo Cornea Atlas (2014), quy trình này duy trì áp lực nội nhãn cao hơn trong quá trình phẫu thuật nhờ màng Descemet (Descemet’s membrane) còn nguyên vẹn, từ đó giảm thiểu nguy cơ xuất huyết hắc mạc trục xuất (expulsive choroidal hemorrhage).

Kỹ thuật phẫu thuật và hình ảnh lâm sàng

Quy trình DALK bắt đầu bằng việc tạo một túi (pocket) để đưa cannula vào bơm khí tiền Descemet. Trước đây, phẫu thuật viên thường sử dụng vòng Flieringa, đánh dấu trục và dùng dao cắt giác mạc (trephine) Hessberg-Barron với độ sâu 375 microns. Việc bơm khí giúp tạo mặt phẳng tách (cleavage plane) giữa màng Descemet và nhu mô. Sự thành công của thao tác này được xác nhận khi xuất hiện bóng khí hai thùy (bilobed air bubble) trong tiền phòng. Phẫu thuật viên cần thận trọng để tránh thủng màng Descemet khi cố gắng loại bỏ toàn bộ nhu mô. Sau khi loại bỏ nhu mô, mảnh ghép được cố định bằng tám mũi khâu rời và một mũi khâu liên tục.

Biến chứng trong và sau phẫu thuật sớm

Các biến chứng sớm bao gồm bong màng Descemet (Descemet’s detachment) do vi thủng, dẫn đến tích tụ dịch tại giao diện giữa mô người hiến và người nhận. Tình trạng này có thể được điều trị bằng thuốc hạ nhãn áp để màng Descemet tự áp lại sau một tuần. Ngoài ra, nhiễm trùng tại giao diện (interface infection) là một nguy cơ nghiêm trọng, ví dụ như viêm giác mạc tinh thể truyền nhiễm (infectious crystalline keratopathy) do Staphylococcus aureus, có thể xâm nhập qua các mũi khâu lỏng lẻo, dẫn đến sẹo giác mạc sâu và yêu cầu phải chuyển sang ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty).

Biến chứng muộn và phản ứng thải ghép

Các biến chứng muộn bao gồm tân mạch nhu mô (stromal vascularization) và phù giác mạc do mũi khâu lỏng, thường đáp ứng với việc cắt chỉ và dùng corticosteroid tại chỗ. Tình trạng tan nhu mô (stromal melt) có thể xảy ra do xói mòn mũi khâu. Đối với phản ứng thải ghép, bệnh nhân có thể xuất hiện thâm nhiễm dưới biểu mô (subepithelial infiltrates) - dấu hiệu của thải ghép đồng loại (allograft rejection) sớm. Mặc dù đã tăng liều corticosteroid tại chỗ và đường uống, tình trạng phù nhu mô và tân mạch vẫn có thể tiến triển dẫn đến thất bại mảnh ghép (graft failure).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ sâu cắt giác mạc (trephine)375 microns
Số mũi khâu cố định8 mũi khâu rời và 1 mũi khâu liên tục
Độ dày màng Descemet và nội mô (OCT)40 microns
Thời gian phát hiện thâm nhiễm dưới biểu mô3 tháng sau phẫu thuật
Thời gian phát hiện nhiễm trùng do S. aureus7 ngày sau phẫu thuật
Bình luận: Thông tin theo Cornea Atlas (2014); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các biến chứng như bong màng Descemet và nhiễm trùng giao diện là những thách thức lớn nhất trong DALK. Việc quản lý mũi khâu lỏng lẻo là yếu tố then chốt để ngăn ngừa tân mạch và nhiễm trùng muộn. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp phác đồ liều lượng corticosteroid cụ thể, do đó bác sĩ cần tuân thủ phác đồ chống viêm tiêu chuẩn của cơ sở điều trị.
  • Kiểm tra kỹ độ sâu của vết cắt trephine để tránh thủng màng Descemet.
  • Đảm bảo các mũi khâu được thắt chặt và cắt ngắn để tránh tân mạch và nhiễm trùng giao diện.
  • Theo dõi sát các dấu hiệu thâm nhiễm dưới biểu mô để phát hiện sớm phản ứng thải ghép.
  • Sử dụng OCT để đánh giá độ dày giao diện và sự áp sát của màng Descemet sau phẫu thuật.
  • Cân nhắc hạ nhãn áp tích cực nếu phát hiện bong màng Descemet sớm.

Tài liệu tham khảo:

Krachmer, J. H., Mannis, M. J., & Holland, E. J., 2014, Chapter 22: Deep Anterior Lamellar Keratoplasty, Cornea Atlas, 312-317.

Xem thêm