Biến chứng do kính tiếp xúc: Cơ chế bệnh sinh và biểu hiện lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Cơ chế bệnh sinh của biến chứng kính tiếp xúc

Tài liệu Cornea Atlas (2014) về biến chứng kính tiếp xúc xác định ba cơ chế bệnh sinh cơ bản dẫn đến tổn thương bề mặt nhãn cầu. Thứ nhất là chấn thương cơ học (mechanical trauma) trực tiếp lên kết mạc và giác mạc. Thứ hai là tình trạng thiếu oxy (hypoxia) mạn tính hoặc cấp tính do giảm khả năng truyền oxy của kính. Thứ ba là các phản ứng dị ứng (allergic reactions) gây ra bởi sự tích tụ protein trên bề mặt kính. Ngoài ra, nhiều bệnh nhân sử dụng kính tiếp xúc thường kèm theo tình trạng khô mắt hoặc viêm bờ mi (blepharitis), các yếu tố này làm trầm trọng thêm tình trạng tổn thương bề mặt, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện biến chứng.

Biểu hiện lâm sàng và tổn thương bề mặt

Các biến chứng thường gặp bao gồm viêm kết mạc nhú khổng lồ (giant papillary conjunctivitis), đặc trưng bởi triệu chứng ngứa và tiết dịch nhầy, với các nhú khổng lồ xuất hiện ở kết mạc sụn mi trên. Tổn thương giác mạc do kích ứng cơ học mạn tính từ cạnh kính cứng có thể dẫn đến phlyctenule. Các mảnh vụn (debris) tích tụ trên bề mặt hoặc giữa kính và biểu mô có thể gây cọ xát, làm tăng nguy cơ viêm giác mạc nhiễm trùng. Trong trường hợp kính mềm, kích ứng cơ học có thể tạo ra các dạng hình cây (dendritic epithelial patterns) cần phân biệt với viêm giác mạc do Herpes simplex hoặc Acanthamoeba. Các vết trầy xước dạng đường (dust trail linear abrasions) thường xảy ra khi dị vật kẹt giữa kính và giác mạc.

Biến chứng do kính tiếp xúc và quản lý lâm sàng

Các vết trợt giác mạc (corneal erosions) do kính tiếp xúc mềm cần được điều trị bằng kháng sinh tại chỗ thay vì băng ép do nguy cơ cao phát triển viêm giác mạc nhiễm trùng. Các hạt mucin (mucin balls) là những lắng đọng tròn màu trắng tích tụ giữa mặt sau kính và biểu mô giác mạc, thường gặp hơn ở các loại kính silicone có độ truyền oxy (DK) cao. Khi kính quá chặt, nó có thể tạo rãnh trên kết mạc, giảm khuếch tán oxy và dẫn đến tân mạch, phù nề hoặc thâm nhiễm. Các biến chứng khác bao gồm loạn sản biểu mô (epithelial dysplasia), tân mạch giác mạc (corneal vascularization) và các thâm nhiễm mô đệm (stromal infiltrates). Đối với thâm nhiễm khu trú không kèm khuyết biểu mô, đây thường là phản ứng vô khuẩn, cần theo dõi sát và dùng kháng sinh thường xuyên. Nếu có khuyết biểu mô, cần nghi ngờ cao viêm giác mạc nhiễm trùng và thực hiện cấy khuẩn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cơ chế bệnh sinhChấn thương cơ học, thiếu oxy, phản ứng dị ứng
Biến chứng thường gặpViêm kết mạc nhú khổng lồ, trợt giác mạc, thâm nhiễm giác mạc
Xử trí trợt giác mạcKháng sinh tại chỗ, không băng ép
Chẩn đoán thâm nhiễmCấy khuẩn nếu có khuyết biểu mô
Bình luận: Thông tin theo Cornea Atlas, 2014; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các biến chứng do kính tiếp xúc là một thách thức trong thực hành nhãn khoa. Việc phân biệt giữa thâm nhiễm vô khuẩn và viêm giác mạc nhiễm trùng là yếu tố then chốt để bảo tồn thị lực. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về tỷ lệ mắc hoặc các phác đồ kháng sinh cụ thể, do đó bác sĩ cần dựa vào các hướng dẫn điều trị nhiễm trùng giác mạc hiện hành.
  • Kiểm tra kỹ bề mặt kính và sự tích tụ protein ở bệnh nhân có triệu chứng ngứa.
  • Không sử dụng băng ép trong điều trị trợt giác mạc do kính tiếp xúc.
  • Luôn nghi ngờ nhiễm trùng nếu thâm nhiễm giác mạc đi kèm khuyết biểu mô.
  • Đánh giá độ vừa vặn của kính để giảm thiểu nguy cơ tân mạch và thiếu oxy giác mạc.
  • Theo dõi sát các trường hợp thâm nhiễm vô khuẩn để đảm bảo không tiến triển thành loét nhiễm trùng.

Tài liệu tham khảo:

Krag S, 2014, Chapter 17: Contact Lens Complications, Cornea Atlas, 272-278.

Xem thêm