Biểu hiện thần kinh nhãn khoa trong đột quỵ và các bệnh lý hệ thống: Báo cáo chuỗi ca lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
3.11.26
Last Updated

Hội nghị AIOC 2026 (AIOC 2026 Poster Podium Presentation Neuro Ophthalmology) đã trình bày các dữ liệu lâm sàng về biểu hiện thần kinh nhãn khoa (neuro-ophthalmic manifestations) trong đột quỵ và các bệnh lý hệ thống. Nghiên cứu hồi cứu trên 151 bệnh nhân đột quỵ (tuổi từ 18 đến 91) cho thấy tầm quan trọng của việc đánh giá sớm các bất thường thị giác và vận nhãn để cải thiện kết cục chức năng.

Phổ biểu hiện thần kinh nhãn khoa trong đột quỵ

Nghiên cứu hồi cứu trên 151 bệnh nhân đột quỵ tại cơ sở y tế tuyến ba từ năm 2024 đến tháng 12 năm 2024 cho thấy tuổi trung bình là 59.09. Các biểu hiện thần kinh nhãn khoa phổ biến bao gồm bán manh đồng danh (homonymous hemianopia) chiếm 43.78%, bệnh lý thần kinh thị giác (optic neuropathy) chiếm 29.49%, tiếp theo là mù vỏ não (cortical blindness) và các rối loạn vận nhãn như liệt dây thần kinh sọ (cranial nerve palsy). Các phát hiện ít gặp hơn bao gồm liệt liếc dọc (vertical gaze palsy) và hội chứng khe ổ mắt trên (superior orbital fissure syndrome). Việc nhận diện sớm các khiếm khuyết này là yếu tố then chốt để phối hợp đa chuyên khoa giữa bác sĩ thần kinh và chuyên gia phục hồi chức năng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu151 bệnh nhân, hồi cứu
Tuổi trung bình59.09 tuổi
Bán manh đồng danh43.78%
Bệnh lý thần kinh thị giác29.49%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Hạn chế của nghiên cứu là thiết kế hồi cứu và thiếu phân loại chi tiết về bên tổn thương (phải/trái) trong một số trường hợp. Việc sử dụng lăng kính (fresnel prisms) được đề xuất như một giải pháp hỗ trợ thị giác cho bệnh nhân bán manh.

Bệnh Paget và liệt dây thần kinh vận nhãn

Báo cáo ca lâm sàng về bệnh Paget (Paget's disease) ở nam giới 59 tuổi với biểu hiện liệt dây thần kinh vận nhãn (sixth nerve palsy). Bệnh nhân có triệu chứng song thị (diplopia) và giảm thị lực. Chẩn đoán hình ảnh MDCT cho thấy loạn sản xơ (fibrous dysplasia) của xương thái dương gây chèn ép dây thần kinh. Điều trị bao gồm kháng sinh và chuyển tuyến phẫu thuật giải áp. Tác giả nhấn mạnh cần xem xét các rối loạn xương chuyển hóa trong chẩn đoán phân biệt liệt dây thần kinh sọ ở bệnh nhân lớn tuổi.

Hội chứng thiếu máu cục bộ mắt trong bệnh Moyamoya

Ca lâm sàng nữ 50 tuổi mắc bệnh Moyamoya (Moyamoya disease) biểu hiện hội chứng thiếu máu cục bộ mắt (ocular ischemic syndrome). Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường và các cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (transient ischemic attacks). Khám mắt ghi nhận áp lực nội nhãn (IOP) 66 mmHg, phù giác mạc và tân mạch. Điều trị bao gồm kiểm soát hệ thống, laser võng mạc và theo dõi sát. Tác giả cảnh báo nguy cơ cao xảy ra hội chứng thiếu máu cục bộ ở mắt đối diện nếu không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ mạch máu.

Bệnh lý thần kinh thị giác di truyền Leber (LHON)

Chuỗi 4 ca lâm sàng LHON (Leber's hereditary optic neuropathy) ở bệnh nhân trẻ tuổi (tuổi khởi phát trung bình 19.5). Các bệnh nhân có biểu hiện mất thị lực đột ngột, không đau, đáp ứng kém với steroid. Xét nghiệm di truyền xác định đột biến ND4 ở 3/4 trường hợp. Điều trị bao gồm sử dụng Idebenone (IDBon) và phục hồi chức năng thị giác. LHON cần được xem xét trong chẩn đoán phân biệt viêm dây thần kinh thị giác (optic neuritis) ở người trẻ khi các marker thoái hóa thần kinh âm tính.

  • Luôn kiểm tra kỹ tiền sử bệnh hệ thống (đái tháo đường, tăng huyết áp) ở bệnh nhân có biểu hiện thần kinh nhãn khoa.
  • Chẩn đoán hình ảnh (MRI/MRA) là bắt buộc để loại trừ các nguyên nhân chèn ép hoặc bệnh lý mạch máu.
  • Phối hợp đa chuyên khoa (thần kinh, nội tiết, ung bướu) là yếu tố sống còn trong quản lý bệnh nhân.
  • Cần tư vấn kỹ về tiên lượng thị giác cho bệnh nhân và gia đình.
  • Theo dõi định kỳ là cần thiết để phát hiện sớm các biến chứng ở mắt đối diện.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Poster Podium Presentation Neuro Ophthalmology, Channel: aioseditorproceedings, Video ID: xxLXo1Z0fKI

Xem thêm