Tối ưu hóa kết quả khúc xạ trong phẫu thuật đục thủy tinh thể: Chiến lược và công nghệ

Bs Ngô Hữu Thế
3.11.26
Last Updated

Tài liệu hội thảo AIOC2026 - IC105 (2026) về phẫu thuật đục thủy tinh thể khúc xạ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đạt được mục tiêu chính thị (emmetropia) để đảm bảo sự hài lòng của bệnh nhân và sự phát triển của thực hành lâm sàng. Phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện nay đã chuyển dịch sang hướng phẫu thuật khúc xạ, đòi hỏi sự chính xác cao trong đánh giá tiền phẫu, lựa chọn công thức tính công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) và quản lý các tình huống đặc biệt như bệnh nhân đã từng phẫu thuật khúc xạ bằng laser.

Đánh giá tiền phẫu và tư vấn bệnh nhân

Việc dành thêm thời gian tư vấn (chair time) là yếu tố then chốt để hiểu rõ nhu cầu, sở thích, nghề nghiệp và kỳ vọng của bệnh nhân. Không có tiêu chuẩn về độ tuổi cho việc lựa chọn IOL cao cấp (premium IOLs); tác giả ghi nhận đã thực hiện cho bệnh nhân 95 tuổi. Mục tiêu là giúp bệnh nhân không phụ thuộc vào kính. Đối với bệnh nhân có loạn thị, cần thảo luận về các lựa chọn IOL toric, EDOF (Extended Depth of Focus) hoặc đa tiêu cự (multifocal/trifocal). Bác sĩ cần giải thích rõ ràng về các ưu điểm (pros) và nhược điểm (cons), đặc biệt là các hiện tượng quang học như chói (glare) và quầng (halos) khi lái xe ban đêm.

Biometry và các công thức tính công suất IOL

Việc chuyển đổi từ siêu âm sang đo sinh trắc học quang học (optical biometry) là bắt buộc để đạt độ chính xác cao. Siêu âm chỉ nên được sử dụng trong các trường hợp đục thủy tinh thể quá đặc không thể đo quang học hoặc làm phương án dự phòng. Khi sử dụng siêu âm, cần chú ý điều chỉnh gain để cân bằng giữa độ nhạy và độ phân giải. Các công thức thế hệ mới (như Barrett) được khuyến cáo sử dụng thay cho các công thức cũ (như SRK I, SRK II). Đối với các trường hợp đặc biệt như mắt quá dài (trên 27 mm) hoặc mắt quá ngắn, cần sử dụng nhiều công thức và kiểm tra kỹ lưỡng. Công thức Hill RBF (Radial Basis Function) là một lựa chọn dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) hiệu quả, không phụ thuộc vào vị trí đặt IOL hiệu dụng (ELP).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu (tài liệu không nêu)100 mắt, 2 nhóm (BSS vs OD)
Tỷ lệ ổn định xoay IOL (BSS)82% trong vòng 5 độ
Tỷ lệ ổn định xoay IOL (OD)60% trong vòng 5 độ
Độ chính xác công thức Barrett>90% mắt trong khoảng +/- 0.5 diopter
Tỷ lệ keratoconus (tài liệu không nêu)6% đến 2.3%
Tỷ lệ subclinical keratoconuslên đến 27.5% ở bệnh nhân đục thủy tinh thể
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các công thức thế hệ mới và đo đạc chính xác các thông số giác mạc (bao gồm cả giác mạc hậu) là yếu tố quyết định thành công. Việc quản lý loạn thị bằng IOL toric đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong đánh dấu trục (axis marking). Các hệ thống markerless đang dần thay thế phương pháp thủ công nhờ cải thiện quy trình và sự thoải mái cho bệnh nhân.

Quản lý biến chứng và phẫu thuật lại

Khi gặp bất ngờ về khúc xạ (refractive surprise), bước đầu tiên là kiểm tra lại công thức tính IOL, thông số bệnh nhân và loại trừ sai sót con người. Nếu bệnh nhân có sai số khúc xạ tồn dư, cần xác định rõ là cận thị hay viễn thị. Đối với cận thị tồn dư, cần kiểm tra hội chứng căng túi bao hoặc co rút bao. Đối với viễn thị tồn dư, thường gặp ở bệnh nhân đã phẫu thuật khúc xạ trước đó hoặc sử dụng IOL có haptic dạng đĩa (plate haptic). Các lựa chọn xử lý bao gồm: đeo kính, phẫu thuật dựa trên giác mạc (PRK, LASIK, SMILE - nếu độ cận < 2 diopter và không có bệnh lý giác mạc) hoặc phẫu thuật dựa trên thủy tinh thể (xoay lại IOL toric, IOL piggyback, hoặc thay thế IOL). Thời điểm phẫu thuật lại nên đợi ít nhất 3 tháng để khúc xạ ổn định.

  • Ưu tiên sử dụng sinh trắc học quang học thay vì siêu âm để tăng độ chính xác.
  • Sử dụng các công thức tính IOL thế hệ mới (Barrett, Hill RBF) thay cho các công thức cũ.
  • Luôn kiểm tra kỹ thông số lens factor và design factor trên máy đo.
  • Thực hiện đánh giá bề mặt nhãn cầu kỹ lưỡng trước khi quyết định phẫu thuật khúc xạ bổ sung.
  • Cần có thuật toán quản lý cụ thể cho các trường hợp bất ngờ về khúc xạ sau phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

AIOC2026, 2026, AIOC2026 - IC105 - Target Emmetropia – Refractive Cataract Surgery, aioseditorproceedings, Video ID: xaovHalZHlY.

Xem thêm