Bài giảng tại AIOC 2026 (IC539) cung cấp các kiến thức thiết yếu về bệnh lý võng mạc ngoại biên, OCT và quản lý bệnh lý võng mạc cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát. Việc sàng lọc võng mạc ngoại biên là bắt buộc trước các phẫu thuật như phẫu thuật khúc xạ hoặc phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery) để tránh các biến chứng pháp lý và y khoa nghiêm trọng.
Thoái hóa võng mạc ngoại biên
Các thoái hóa võng mạc ngoại biên thường nằm trước xích đạo (equator), dễ bị bỏ sót trong thăm khám thường quy. Các dạng thoái hóa quan trọng bao gồm thoái hóa dạng lưới (lattice degeneration), thoái hóa dạng vết sên (snail track degeneration), thoái hóa dạng đá lát (paving stone degeneration) và thoái hóa dạng bông tuyết (snowflake degeneration). Thoái hóa dạng lưới được ghi nhận ở 6-8% dân số, có đặc điểm mỏng võng mạc, các đường chéo nhau (criss-crossing lines) và có thể liên quan đến các vết rách võng mạc (retinal tears). Thoái hóa dạng đá lát xuất hiện ở 25% dân số, thường lành tính và không có nguy cơ gây bong võng mạc (RD - Retinal Detachment). Việc phân biệt giữa các loại thoái hóa và đánh giá nguy cơ bong võng mạc dựa trên sự hiện diện của co kéo dịch kính (vitreous traction) là rất quan trọng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ thoái hóa dạng lưới | 6-8% dân số |
| Tỷ lệ thoái hóa dạng đá lát | 25% dân số |
| Khuyến cáo laser | Điều trị dự phòng cho các vết rách hình móng ngựa (horseshoe tears) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên tiền sử gia đình, tình trạng mắt đối diện và loại phẫu thuật dự kiến.
Ứng dụng OCT trong chẩn đoán
Chụp cắt lớp võng mạc (OCT - Optical Coherence Tomography) là công cụ chẩn đoán không xâm lấn quan trọng, đóng vai trò như một "sinh thiết quang học" (optical biopsy) của võng mạc. Phân tích OCT bao gồm phân tích định lượng (đo độ dày võng mạc) và phân tích định tính (đánh giá các lớp võng mạc). Các cấu trúc quan trọng cần nhận diện bao gồm vùng ellipsoid zone (trước đây gọi là IS/OS junction) và màng ngăn ngoài (ELM - External Limiting Membrane). Nhận diện các mẫu hình (pattern recognition) trên OCT giúp chẩn đoán nhanh các bệnh lý như phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME - Diabetic Macular Edema), tân mạch hắc mạc (CNVM - Choroidal Neovascular Membrane) và các bất thường tại giao diện dịch kính - võng mạc.
Quản lý tắc tĩnh mạch võng mạc
Tắc tĩnh mạch võng mạc (RVO - Retinal Vein Occlusion) đòi hỏi tầm soát các yếu tố nguy cơ hệ thống như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và sử dụng thuốc lá. Ở bệnh nhân trẻ (<45 tuổi), cần loại trừ các bệnh lý viêm hoặc rối loạn đông máu. Việc theo dõi định kỳ là cần thiết để phát hiện sớm tân mạch mống mắt (NVI - Neovascularization of the Iris) và tăng nhãn áp tân mạch. Điều trị bằng thuốc kháng VEGF (anti-VEGF) là lựa chọn đầu tay, tuy nhiên cần thận trọng với các trường hợp có co kéo võng mạc hoặc xuất huyết dịch kính nặng.
- Thực hiện kiểm tra võng mạc kỹ lưỡng trước mọi phẫu thuật nội nhãn.
- Sử dụng OCT để đánh giá sức khỏe hoàng điểm và phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn.
- Cá thể hóa quyết định điều trị laser dự phòng dựa trên nguy cơ bong võng mạc.
- Kiểm soát chặt chẽ các bệnh lý hệ thống (huyết áp, đường huyết) ở bệnh nhân RVO và đái tháo đường.
- Không lạm dụng tiêm nội nhãn khi chưa có chỉ định rõ ràng hoặc khi có co kéo võng mạc.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC539 Retina Essentials for the General Ophthalmologist, AIOS Proceedings, Video ID: SbOd0mjclmY.